Zakaz fotografowania w muzeach – czy w muzeum można robić zdjęcia?
Sezon wakacyjno-urlopowy nabiera tempa, a to właśnie ten czas, podróżowanie i poznawanie nowych miejsc sprzyjają wizytom w muzeach. Z kolei powszechny dostęp do aparatów fotograficznych – obecnie niemal każdy telefon wyposażony jest w zaawansowany aparat – skłania do uwieczniania najciekawszych eksponatów. Czy zawsze mamy do tego prawo? Warto wiedzieć, czy w muzeum można robić zdjęcia, jakie zasady obowiązują odwiedzających i co warto wiedzieć przed wyciągnięciem aparatu.
Czy w muzeum można robić zdjęcia?
Zakaz fotografowania w muzeach może być dla wielu odwiedzających nieco frustrujący i rozczarowujący. O ile jeszcze kilkanaście lat temu takie zakazy były znacznie bardziej powszechne, obecnie wiele placówek podchodzi do tej kwestii znacznie bardziej liberalnie. Chociaż przed wizytą zawsze warto zaznajomić się z zasadami obowiązującymi w danym miejscu, w wielu muzeach robienie zdjęć eksponatom i na tle eksponatów jest – pod pewnymi warunkami – dozwolone i bezpłatne.
Zakaz fotografowania w muzeach a przepisy
Każde muzeum ma własny regulamin, który określa zasady zwiedzania. To w nim zapisane są najważniejsze zasady porządkowe, normy, zakazy i ograniczenia obowiązujące odwiedzających. Do najczęstszych zakazów, z jakimi można się spotkać, należą: zakaz dotykania eksponatów, zakaz jedzenia i picia, zakaz wchodzenia z dużymi plecakami. W nieco odleglejszej przeszłości na porządku dziennym był nakaz zwiedzania w specjalnych kapciach ochronnych, ale dzisiaj to naprawdę rzadkość. A czy w regulaminie – zgodnie z przepisami – mogą znajdować się zapisy wprowadzające zakaz fotografowania? Aby wyjaśnić tę kwestię, warto cofnąć się roku 2010 r. i sprawy Muzeum Regionalnego im. Dzieci Wrzesińskich we Wrześni. W regulaminie tego muzeum znajdował się następujący paragraf: Zabrania się fotografowania i filmowania eksponatów oraz sal ekspozycyjnych bez uzyskania pozwolenia dyrektora Muzeum. Fotografowanie możliwe jest po uzyskaniu zgody i uiszczeniu opłaty. Z inicjatywy jednego ze zwiedzających, który zakwestionował te zapisy, sprawa trafiła Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Sąd przychylił się do jego stanowiska, uznając powyższe zapisy za niedozwolone (wyrok z dnia 5 marca 2010 r., sygn. XVII AmC 1145/09).
Pomijając pewne kontrowersje związane z wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, warto tutaj przywołać stanowisko Ministerstwa Kultury, które pojawiło się po rozstrzygnięciu sprawy. Było ono następujące: Przepisy ustawy o muzeach nakładają na muzeum jedynie obowiązek pobrania opłaty za przygotowanie i udostępnienie obiektu muzealnego do innego celu niż zwiedzanie. Nie dają one jednak muzeum uprawnień do pobierania opłat za wykorzystywanie eksponatów już udostępnionych. Fotografowanie udostępnionych muzealiów nie narusza zatem ustawy o muzeach, jeżeli m.in. nie wpłynie to negatywnie na stan muzealiów i nie naruszy prawa autorskiego. […] Należy jednak zwrócić uwagę, iż fotografowanie udostępnionych muzealiów musi być zgodne z zasadami bezpieczeństwa zbiorów i wymogami konserwatorskimi. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami określa zakres ochrony zabytków i obowiązek przeciwdziałania zagrożeniu lub uszczerbku wartości zabytku, jego zniszczenia i niewłaściwego korzystania z niego itp. W aspekcie fotografowania udostępnionych zbiorów może to oznaczać fotografowanie bez użycia lampy błyskowej.
W praktyce w większości muzeów można robić zdjęcia pod warunkiem stosowania się do regulaminu, ale trzeba liczyć się z tym, że w niektórych może obowiązywać całkowity zakaz fotografowania. Jeśli jest on wprowadzony, być może podyktowany jest ważnymi względami, np. związanymi z bezpieczeństwem eksponatów lub prawami autorskimi.
Zakaz fotografowania w muzeach – jak to wygląda za granicą?
Będąc w muzeum za granicą, warto pamiętać, że zasady dotyczące fotografowania mogą różnić się od tych obowiązujących w Polsce. Polskie przepisy, orzeczenia sądów czy stanowiska krajowych instytucji mają zastosowanie wyłączenie na terytorium Polski. Za granicą można spotkać się zarówno z bardziej liberalnym podejściem, jak i z daleko idącymi ograniczeniami. Wiele zależy od lokalnych przepisów, polityki konkretnej instytucji, rodzaju wystawy czy warunków udostępniania eksponatów. Niektóre muzea pozwalają na wykonywanie zdjęć wyłącznie do celów prywatnych, ale zakazują używania lampy błyskowej lub statywów. Inne całkowicie zabraniają fotografowania określonych wystaw. Zdarzają się też muzea, które zachęcają do robienia zdjęć i udostępniania ich w mediach społecznościowych, traktując to jako formę promocji – zarówno samego muzeum, jak i szerzej – kultury i sztuki.
Dobrą wiadomością dla turystów jest to, że zazwyczaj nie trzeba szczegółowo analizować regulaminu, aby dowiedzieć się, czy fotografowanie jest dozwolone. Muzea na całym świecie powszechnie stosują uniwersalne piktogramy, które w prosty sposób przekazują podstawowe zasady, jakie obowiązują w danym miejscu.
Zakaz fotografowania w muzeach – dlaczego może być wprowadzony?
Skoro w wielu muzeach robienie zdjęć jest dozwolone, dlaczego niektóre placówki wprowadzają zakaz fotografowania? Dla niektórych zwiedzających może być to niezrozumiałe, zwłaszcza że smartfony z aparatami stały się nieodłącznym elementem codzienności. Jednak ograniczenia mają zazwyczaj konkretne uzasadnienie.
Najczęstsze przyczyny zakazu fotografowania (lub wprowadzania pewnych ograniczeń w tym zakresie) w muzach
- Ochrona eksponatów – szczególne znaczenie ma korzystanie z lamp błyskowych – ich intensywne światło może przyspieszać proces starzenia się niektórych materiałów. Współczesne aparaty, również te w telefonach komórkowych, umożliwiają wykonywanie dobrej jakości zdjęć bez konieczności używania flesza, dlatego najczęściej spotyka się rozwiązanie polegające na dopuszczeniu fotografowania, ale wyłącznie bez lampy błyskowej.
- Prawa autorskie i prawa pokrewne – nie wszystkie eksponaty znajdują się w domenie publicznej. W przypadku dzieł współczesnych lub wystaw czasowych mogą obowiązywać przepisy prawa autorskiego oraz dodatkowe warunki określone przez twórców, spadkobierców lub instytucje udostępniające zbiory. Dotyczy to zwłaszcza: dzieł artystów, których prawa autorskie nadal obowiązują, wystaw czasowych organizowanych przy współpracy z innymi muzeami, obiektów wypożyczonych z prywatnych kolekcji. Nawet jeśli wykonywanie zdjęć jest możliwe, ograniczeniom może podlegać ich dalsze rozpowszechnianie – przed publikacją fotografii w sieci, warto sprawdzić obowiązujące zasady.
- Komfort i bezpieczeństwo zwiedzających – w popularnych muzeach duża liczba osób robiących zdjęcia może prowadzić do: tworzenia się kolejek przy najciekawszych eksponatach, blokowania przejść i ciągów komunikacyjnych, utrudniania innym osobom oglądania wystawy, zwiększonego ryzyka przypadkowego uszkodzenia eksponatów.
Piktogramy i oznaczenia w muzeach – jak informują o zasadach fotografowania
Regulaminy poszczególnych muzeów mogą się od siebie różnić, jednak w większości miejsc zwiedzający mogą robić zdjęcia do celów prywatnych. Najczęściej obowiązują przy tym dodatkowe zasady:
- zakaz używania lampy błyskowej,
- zakaz korzystania ze statywów i selfie-sticków,
- zakaz organizowania profesjonalnych sesji bez zgody muzeum,
- obowiązek przestrzegania oznaczeń dotyczących konkretnych eksponatów lub sal.
A skąd wiadomo, jakie zasady obowiązują? Nie każdy czyta regulamin zwiedzania, dlatego standardem jest stosowanie odpowiednich oznaczeń, np. piktogramów informacyjnych. Wykorzystują one proste, łatwe do zrozumienia grafiki i symbole – zrozumiałe bez względu na język, jakim posługują się użytkownicy. Szczególnie w obiektach odwiedzanych przez turystów z różnych krajów czytelne piktogramy okazują się skuteczniejszym sposobem komunikacji niż komunikaty tekstowe. Znaki umieszczane są przeważnie przy wejściach, kasach biletowych, w salach wystawowych lub bezpośrednio przy eksponatach. Pozwalają one w łatwy sposób zorientować się, jakie zasady obowiązują w danym muzeum. Zwracanie uwagi na oznaczenia i stosowanie się do poleceń personelu pozwala w pełni wykorzystać wizytę w muzeum, unikając nieporozumień i nieprzyjemnych sytuacji.
Zakaz fotografowania w muzeach – FAQ
W wielu muzeach wykonywanie zdjęć telefonem jest dozwolone, szczególnie jeśli fotografie przeznaczone są wyłącznie do użytku własnego. Zawsze jednak warto sprawdzić regulamin i oznaczenia znajdujące się przy wejściu lub przy konkretnych eksponatach.
W niektórych muzeach może obowiązywać zakaz fotografowania. Może być on podyktowany różnymi względami, np. ochroną eksponatów czy praw autorskich.
Najczęściej nie. Wiele muzeów dopuszcza wykonywanie zdjęć, ale jednocześnie zabrania korzystania z lampy błyskowej. Ma to na celu ochronę szczególnie wrażliwych eksponatów przed nadmiernym działaniem światła.
