Szatnie podstawowe w miejscu pracy – wymagania, przepisy BHP, oznakowanie
Pracodawca ma obowiązek zapewnić pracownikom odpowiednie warunki do przechowywania odzieży własnej i rzeczy osobistych oraz odzieży roboczej i środków ochrony indywidualnej. W tym celu w zakładach pracy organizuje się szatnie – powinny być one dostosowane do charakteru wykonywanych obowiązków. Jednym z czterech rodzajów szatni wymienionych w rozporządzeniu w sprawie ogólnych przepisów BHP są szatnie podstawowe. W jakich zakładach pracy mogą być organizowane, jakie wymagania muszą spełniać i w jaki sposób prawidłowo je oznakować?
Zaplecze higieniczno-sanitarne w miejscu pracy: szatnie
W każdym miejscu pracy należy zapewnić odpowiednie zaplecze higieniczno-sanitarne. Pracownicy powinni mieć dostęp do ustępów, umywalek, szatni umożliwiających higieniczne przechowywanie odzieży własnej, roboczej i ochronnej, a także do pomieszczeń do higienicznego spożywania posiłków. W przypadku zakładów, w których nie występują czynniki szkodliwe dla zdrowia i prace brudzące lub nie występują szczególne wymagania sanitarne, umywalki, miejsca do spożywania posiłków oraz miejsca do przechowywania odzieży mogą znajdować się w jednym pomieszczeniu.
Przepisy wskazują, że odzież powinna być przechowywania w szatniach lub przystosowanych do tego pomieszczeniach łączących funkcje (szatni, jadalni, umywalni). Wyjątek stanowią pomieszczenia biurowe – zatrudnieni w nich pracownicy mogą przechowywać swoją odzież w przeznaczonych do tego miejscach w pomieszczeniach pracy.
Rodzaje szatni: jaka szatnia powinna być zorganizowana w miejscu pracy?
Szatnie umożliwiają pracownikom bezpieczne przechowywanie odzieży własnej, obuwia, rzeczy osobistych, odzieży roboczej i środków ochrony indywidualnej oraz zmianę ubioru przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. W zależności od rodzaju pracy przepisy przewidują różne rozwiązania organizacyjne. Innego rodzaju szatnie będą potrzebne w przypadku wykonywania prac niebrudzących lub stwarzających bardzo małe ryzyko zabrudzenia odzieży. Inne natomiast będą konieczne tam, gdzie odzież może ulec znacznemu zabrudzeniu podczas wykonywania obowiązków, ale także w zakładach, w których obowiązują podwyższone standardy higieniczne.
| Zgodnie z § 9 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP szatnie powinny być dostosowane do:– rodzaju prac, – stopnia narażenia pracownika na zabrudzenie ciała, – stopnia narażenia zanieczyszczenia odzieży pracownika substancjami szkodliwymi, trującymi lub materiałami zakaźnymi. |
Dobór właściwego rozwiązania powinien zawsze wynikać z rzeczywistych warunków panujących w miejscu pracy. Przepisy wyodrębniają cztery rodzaje szatni:
- szatnie odzieży własnej pracowników,
- szatnie odzieży roboczej i ochronnej,
- szatnie podstawowe,
- szatnie przepustowe.
Szatnie podstawowe – przepisy BHP
Czym jest szatnia podstawowa?
Szatnie podstawowe przeznaczone są do przechowywania zarówno odzieży własnej pracowników, jak i odzieży roboczej oraz środków ochrony indywidualnej. Jest to najprostsze rozwiązanie dotyczące szatni przewidziane w przepisach, jednak trzeba pamiętać, że nadal musi spełniać określone wymagania związane z wyposażeniem, powierzchnią, organizacją.
Szatnia podstawowa powinna umożliwiać:
- bezpieczne pozostawienie i przechowywania okrycia wierzchniego, obuwia, torby i innych przedmiotów osobistych na czas wykonywania obowiązków służbowych;
- przechowywanie odzieży roboczej i środków ochrony indywidualnej, które są niezbędne do wykonywania pracy;
- przebranie się.
Kiedy w zakładzie pracy można zorganizować szatnię podstawową?
Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP wskazuje, że szatnia podstawowa może być urządzona, jeśli w zakładzie wykonuje się prace, podczas których zabrudzenie odzieży roboczej i środków ochrony indywidualnej występuje w tak małym stopniu, że nie stwarza ryzyka zanieczyszczenia odzieży własnej pracowników – zamiast osobnych szatni odzieży własnej oraz szatni odzieży roboczej i ochronnej.
Wymagania ogólne dla szatni pracowniczych
Przepisy BHP określają wymagania dotyczące organizacji szatni pracowniczych, niezależnie od ich rodzaju. Pomieszczenia przeznaczone na szatnie powinny być suche i odpowiednio wentylowane. W miarę możliwości powinny być oświetlone światłem dziennym. Dopuszczalne jest urządzenie szatni w suterenach lub w piwnicach, jednak wymaga to zastosowania rozwiązań chroniących przed wilgocią i utratą ciepła oraz zapewnienia bezpiecznej ewakuacji użytkowników. Istotne znaczenie mają także wymagania dotyczące wyposażenia i organizacji przestrzeni. W szatniach należy zapewnić miejsca siedzące (dla co najmniej 50% zatrudnionych na najliczniejszej zmianie) oraz przejścia umożliwiające swobodne i bezpieczne poruszanie się. Zgodnie z przepisami szafy przeznaczone do przechowywania odzieży powinny spełniać wymagania Polskiej Normy.
Wymagania dla szatni podstawowych
Połączenie z umywalnią. Szatnia podstawowa powinna mieć bezpośrednie połączenie z umywalnią.
Powierzchnia szatni podstawowej. Zgodnie z przepisami szatnie przepustowe powinny być zorganizowane w taki sposób, aby na każdego pracownika korzystającego z szatni przypadało co najmniej 0,5 m2 wolnej powierzchni.
Wyposażenie szatni. Szatnie podstawowe powinny być wyposażone w dwie szafy pojedyncze lub jedną szafę podwójną dla każdego pracownika korzystającego z tej szatni. Jedna szafa pojedyncza lub jedna część szafy podwójnej powinna być przeznaczona na odzież robocza i środki ochrony indywidualnej, a druga – na odzież własną pracowników.
Organizacja szatni. Zgodnie z przepisami szatnie podstawowe mogą być zorganizowane w formie szatni wieszakowej.
Szatnie podstawowe w formie wieszakowej – wymagania
Jeśli szatnia podstawowa zorganizowana jest w formie wieszakowej, stojaki powinny być osobne na odzież własną pracowników i osobne na odzież roboczą i ochronną.
Szatnie wieszakowe muszą odpowiadać konkretnym wymaganiom.
- Osobna szatnia dla mężczyzn i osobna dla kobiet. Szatnie mogą być wspólne dla mężczyzn i kobiet w przypadku zatrudnienia mniej niż pięciu pracowników na zmianie, ale warunkiem jest zapewnienie kabin do przebierania się.
- Przyjmowanie i wydawanie odzieży powinno być wykonywane przez wyznaczony do tego personel.
- Odzież własna pracowników powinna być przechowywana na indywidualnych wieszakach.
- Stojaki wieszakowe powinny być jednopoziomowe, z siatkową półką na obuwie w dolnej części i z półką na nakrycia głowy, teczki itp. w górnej części.
- Szerokość przejścia dla obsługi szatni powinna wynosić m.in. 1,1 m między rzędami wieszaków na dwóch sąsiednich stojakach i min. 0,95 m między ścianą a zewnętrznym rzędem wieszaków.
- W szatni wieszakowej powinna znajdować się przebieralnia z miejscami do siedzenia i wieszakami na odzież. Liczba miejsc do siedzenia powinna wynosić min. 30% liczby zatrudnionych na najliczniejszej zmianie.
Oznakowanie szatni podstawowych
Przepisy dotyczące pomieszczeń higieniczno-sanitarnych koncentrują się przede wszystkim na wymaganiach związanych z ich organizacją, wyposażeniem i warunkami użytkowania. Sposób oznakowania szatni nie jest jednak bez znaczenia. Czytelne oznakowanie pomieszczeń jest ważnym elementem organizacji zakładu pracy. Odpowiednio dobrane tabliczki pozwalają szybko zidentyfikować pomieszczenia socjalne i zwiększają komfort korzystania z infrastruktury zakładu.
Jak oznakować szatnie?
Przepisy nie określają, jak powinny być oznakowane szatnie – można korzystać z dowolnych znaków. Najczęściej stosowanym rozwiązaniem są tabliczki informacyjne umieszczane na drzwiach lub w ich bezpośrednim sąsiedztwie. Na tabliczce może być umieszczony napis z nazwą pomieszczenia, np. „szatnia damska”, „szatnia męska”, „szatnia dla personelu”, piktogram albo oba te elementy jednocześnie. Można korzystać z gotowych rozwiązań lub zdecydować się na tabliczki na zamówienie, spójne z systemem identyfikacji stosowanym w całym obiekcie. W przypadku większych zakładów warto zadbać również o oznaczenia kierunkowe ułatwiające zlokalizowanie poszczególnych pomieszczeń.
Szatnie podstawowe – FAQ
Nie. To, jaka szatnia dla pracowników powinna być zorganizowana w firmie, decydują przede wszystkim warunki pracy i związane z nimi wymagania BHP.
Szatnie podstawowe organizuje się w zakładach, w których ryzyko zabrudzenia odzieży roboczej i ŚOI jest tak niskie, że nie ma ryzyka zniszczenia ubrań własnych pracowników. W odróżnieniu od innych rodzajów szatni, w szatni podstawowej pracownicy mogą przechowywać zarówno rzeczy osobiste, jak i odzież roboczą oraz środki ochrony indywidualnej.
Przepisy dotyczące pomieszczeń higieniczno-sanitarnych nie wskazują wprost obowiązku oznaczania szatni specjalnymi znakami. Czytelne oznakowanie jest jednak dobrą praktyką organizacyjną – ułatwia to identyfikację pomieszczeń i usprawnia poruszanie się po obiekcie.
