Umywalnie i natryski w pracy – ogólne przepisy BHP i oznakowanie
Umywalnie i natryski w pracy pełnią istotną rolę nie tylko w utrzymaniu higieny osobistej pracowników, ale również w ograniczaniu ryzyka zawodowego związanego z narażeniem na czynniki szkodliwe, zabrudzenia technologiczne czy substancje niebezpieczne. Jakie wymagania muszą spełniać? Czy w zakładzie pracy zawsze muszą być natryski, czy wystarczą pomieszczenia z umywalniami? Jakie znaki przydadzą się do ich oznakowania?
Pomieszczenia higieniczno-sanitarne w pracy a przepisy BHP
Konieczność zapewnienia pracownikom odpowiednich urządzeń sanitarnych i dostarczenia niezbędnych środków higieny osobistej wynika z art. 233 kodeksu pracy. Odpowiedzialność za to spoczywa na pracodawcy. Szczegółowe zapisy, dotyczące rodzajów pomieszczeń higieniczno-sanitarnych, jakie muszą znajdować się w miejscach pracy, oraz jakie wymagania muszą one spełniać, określa rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP. Rozporządzenie wskazuje:
- w skład zespołu szatni powinny wchodzić umywalnie łatwo dostępne dla pracowników i zapewniające bezkolizyjny ruch pracowników już umytych i przebranych w odzież własną (§ 17);
- dla pracowników narażonych na zabrudzenie nóg przy pracy powinny być zainstalowane w umywalniach brodziki do mycia nóg (§ 20);
- w zespole szatni powinny znajdować się pomieszczenia z natryskami, jeśli wymagają tego warunki pracy lub ochrona zdrowia pracowników (§ 21).
Wymagania dotyczące umywalni
Umywalnie stanowią jeden z podstawowych elementów zaplecza higieniczno-sanitarnego w zakładzie pracy. Ich liczba i organizacja powinny być dostosowane do liczby pracowników, charakteru wykonywanej pracy oraz stopnia jej uciążliwości i zabrudzenia ciała.
Wyposażenie. Umywalnie powinny być wyposażone w umywalki emaliowane lub wykonane z materiału odpornego na korozję, zgodne z Polską Normą.
Temperatura wody. Do umywalek powinna być doprowadzona bieżąca woda – ciepła i zimna. Temperatura ciepłej wody doprowadzonej do umywalek powinna wynosić: 35 °C do 40 °C (od 308 K do 313 K) – przy stosowaniu centralnej regulacji lub zbiorowego mieszania wody; od 50 °C do 60 °C (323 K do 333 K) – w przypadku indywidualnego mieszania wody.
Szerokości przejść. Szerokość przejścia między umywalkami a ścianą przeciwległą powinna wynosić nie mniej niż 1,3 m, a między dwoma rzędami umywalek – nie mniej niż 2 m. Wymóg zachowania odpowiednich odległości między umywalkami a ścianami i kolejnymi rzędami urządzeń ma na celu zapewnienie swobodnego i bezpiecznego korzystania z umywalni przez pracowników.
Wentylacja. W umywalniach należy zapewnić co najmniej dwukrotną wymianę powietrza w ciągu godziny.
§ 19 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP określa, ile – w zależności od liczby pracowników i warunków pracy – umywalni powinno znajdować się w miejscu pracy.
- Na każdych dziesięciu pracowników najliczniejszej zmiany powinna w umywalni przypadać co najmniej jedna umywalka indywidualna. W przypadku prac brudzących i przy kontakcie substancjami szkodliwymi lub zakaźnymi – co najmniej jedna umywalka na każdych pięciu pracowników, ale nie mniej niż jedna przy mniejsze liczbie zatrudnionych. Jeśli zastosowane są umywalki szeregowe do mycia zbiorowego (np. na placach budowy), to na każdych pięciu pracowników jednocześnie zatrudnionych powinno przypadać co najmniej jedno stanowisko do mycia (zawór czerpania wody).
- Na każdych trzydziestu mężczyzn lub na każde dwadzieścia kobiet zatrudnionych przy pracach biurowych lub w warunkach zbliżonych do tych prac powinna przypadać co najmniej jedna umywalka, ale nie mniej niż jedna umywalka przy mniejsze liczbie zatrudnionych. Umywalki powinny być instalowane w pomieszczeniach ustępów lub w innych przedsionkach izolacyjnych.
Wymagania dotyczące brodzików do nóg
Przepisy mówią, że jeśli pracownicy narażeni są na zabrudzenie nóg przy pracy, należy zapewnić im w umywalniach także brodziki do mycia nóg – co najmniej jeden na każdych dziesięciu użytkowników. Brodziki powinny mieć doprowadzoną ciepłą wodą, o temperaturze takiej jak w przypadku umywalek. Brodziki nie są wymagane dla pracowników zatrudnionych przy pracach na otwartej przestrzeni – poza terenem zakładu pracy.
Wymagani dotyczące natrysków
Natryski powinny znajdować się w zespole szatni. Czy zawsze? Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie ogólnych przepisów BHP jest to konieczne w sytuacjach, gdy wymagają tego warunki pracy lub ochrona zdrowia pracowników, np. jeśli charakter wykonywanej pracy powoduje znaczne zabrudzenie ciała lub kontakt z substancjami szkodliwymi dla zdrowia. Pomieszczenia z natryskami powinny być łatwo dostępne dla pracowników i zapewniać bezkolizyjny ruch pracowników już umytych i ubranych w odzież własną.
Liczba kabin natryskowych. Na każdych ośmiu pracowników najliczniejszej zmiany wykonujących prace powodujące zabrudzenie ciała powinna przypadać co najmniej jedna kabina natryskowa. Przy pracach związanych ze stosowaniem lub wydzielaniem się substancji trujących, zakaźnych, promieniotwórczych, drażniących lub uczulających oraz innych substancji o nieprzyjemnym zapachu, a także przy pracach pylących, w wilgotnym i gorącym mikroklimacie lub powodujących intensywne brudzenie – co najmniej jedna kabina natryskowa na każdych pięciu pracowników, ale nie mniej niż jedna przy mniejszej liczbie zatrudnionych.
Wymiary kabin i szerokości przejść. Wymiary kabin powinny być zgodne z przepisami techniczno-budowlanymi. Jeśli chodzi o szerokości przejść powinny być one następujące: co najmniej 0,90 m – między kabiną i ścianą; co najmniej 1,30 m – między dwoma rzędami kabin, przy zastosowaniu zasłon zasuwanych lub ścianek osłaniających.
Organizacja pomieszczeń z natryskami. W pomieszczeniach z natryskami poszczególne sitka powinny być zainstalowane w oddzielnych kabinach i umieszczone w taki sposób, aby strumień wody spływał na ramiona, a nie na głowę. Jeśli w pomieszczeniu znajduje się więcej niż sześć sitek, powinno być ono oddzielone od szatni pomieszczeniem izolującym. Przy pomieszczeniach z natryskami powinna być wydzielona kabina z jedną miską ustępową na każde dziesięć natrysków (ale nie mniej niż jedna).
Temperatura wody. Natryski powinny być podłączone do ciepłej i zimnej wody. Po zużyciu woda powinna być odprowadzana do kanalizacji. Temperatura wody ciepłej powinna być taka jak w umywalkach (35–40°C przy centralnej regulacji lub zbiorowego mieszania wody; 50–60°C przy indywidualnym mieszaniu wody).
Wentylacja. W pomieszczeniach należy zapewnić należy zapewnić wymianę powietrza – nie powinna być mniejsza niż pięciokrotna w ciągu godziny.
Umywalnie i natryski w pracy – oznakowanie
Oznakowanie jest ważnym elementem bezpiecznego i funkcjonalnego środowiska pracy. Odpowiednio umieszczone tabliczki ułatwiają szybkie odnalezienie pomieszczeń – szczególnie gościom, klientom i innym osobom przebywającym na terenie firmy, a dodatkowo porządkują przestrzeń. Warto zadbać o właściwe oznakowanie pomieszczeń higieniczno-sanitarnych, w tym umywalni i pomieszczeń z natryskami.
Rozporządzenie w sprawie przepisów BHP nie wskazuje, jak powinny być oznakowane tego rodzaju pomieszczenia. Nie ma również jednego wzoru dla takich znaków. Oznacza to, że można stosować właściwie dowolne oznakowanie. Najistotniejsze wydaje się, by tabliczki były czytelne i dobrze widoczne. Dobrze, by były wykonane z materiałów dobrej jakości, odpornych na panujące w danym miejscu warunki i kontakt z środkami czyszczącymi. Trwałe i odporne materiały przekładają się na dłuższy czas eksploatacji oznakowania, co ogranicza konieczność częstej wymiany tablic.
Do wskazywania lokalizacji umywalni i natrysków można stosować np. tabliczki informacyjne z napisami, znaki z piktogramami – zarówno. Ciekawą opcją są znaki na zamówienie, dopasowane do estetyki obiektu.
Przydatnym elementem oznakowania pomieszczeń higieniczno-sanitarnych są tabliczki przypominające o obowiązku zachowania higieny, np. „umyj ręce”, a także instrukcje mycia i dezynfekcji rąk.
Umywalnie i natryski w pracy – FAQ
Tak, umywalnie są podstawowym elementem zaplecza higieniczno-sanitarnego w miejscu pracy. Przepisy (rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP) wskazują, że w skład zespołu szatni powinny wchodzić umywalnie.
Zgodnie z przepisami natryski w miejscu pracy należy zapewnić pomieszczenia z natryskami, jeśli wymagają tego warunki pracy lub ochrona zdrowia pracowników. Wymagane są przede wszystkim w zakładach pracy, w których wykonywane są czynności powodujące znaczne zabrudzenia, kontakt z substancjami szkodliwymi lub wymagają zachowania podwyższonych standardów higienicznych.
Tak. Do umywalek powinna być doprowadzona ciepła i zimna woda. Temperatura ciepłej wody powinna wynosić: 35 °C do 40 °C (przy stosowaniu centralnej regulacji lub zbiorowego mieszania wody) lub od 50 °C do 60 °C (w przypadku indywidualnego mieszania wody).
