Instrukcje BHP w szkole
Instrukcje BHP należą do podstawowej dokumentacji w każdym miejscu pracy. Określają zasady postępowania przy wykonywaniu określonych czynności podczas pracy, przy korzystaniu z urządzeń, w przypadku wystąpienia awarii lub innych nieprzewidzianych sytuacji. Ich znajomość i przestrzeganie ma realny wpływ na bezpieczeństwo. Instrukcje BHP w szkole mają szczególne znaczenie – dotyczą nie tylko pracowników, ale w określonych sytuacjach także uczniów. Jakie rodzaje instrukcji niezbędne są w szkole?
Instrukcje w szkole a ogólne przepisy dotyczące instrukcji BHP
Obowiązek udostępniania pracownikom instrukcji BHP wynika z przepisów – obejmuje on wszystkich pracodawców, niezależnie od branży. Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP wskazuje, że pracodawca musi udostępnić pracownikom, do stałego korzystania, aktualne instrukcje bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące:
- stosowanych w zakładzie procesów technologicznych oraz wykonywania prac związanych z zagrożeniami wypadkowymi lub zagrożeniami zdrowia pracowników;
- obsługi maszyn i innych urządzeń technicznych;
- postępowania z materiałami szkodliwymi dla zdrowia i niebezpiecznymi;
- udzielania pierwszej pomocy.
Instrukcje powinny być zrozumiałe dla pracowników. Ich treść powinna w przystępny sposób wskazywać czynności do wykonania przed rozpoczęciem pracy, zasady bezpiecznego wykonywania pracy, czynności po jej zakończeniu, a także procedury postępowania w sytuacjach awaryjnych stwarzających zagrożenie dla życia lub zdrowia pracowników. W instrukcjach dotyczących prac związanych ze stosowaniem niebezpiecznych substancji lub mieszanin powinny być uwzględnione informacje zawarte w kartach charakterystyki tych substancji i mieszanin.
Szkoła, jako zakład pracy, podlega tym samym ogólnym przepisom co każde inne miejsce zatrudnienia. Różnica polega na tym, że na jej terenie przebywają na co dzień dzieci i młodzież, co dodatkowo zwiększa zakres odpowiedzialności placówki. W związku z tym zastosowanie mają tutaj także regulacje znajdujące się w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu w sprawie BHP w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach. Rozporządzenie uwzględnia specyfikę funkcjonowania placówek oświatowych. Odnosi się m.in. Do warunków pracy i nauki m.in. w warsztatach, laboratoriach i pracowniach szkolnych.
Instrukcje BHP w szkole – jakie są potrzebne?
Nie w każdej szkole potrzebny będzie identyczny zestaw instrukcji BHP – jest to uzależnione m.n. od specyfiki placówki, rodzaju prowadzonych zajęć, wyposażenia sal oraz występujących zagrożeń. W szkole podstawowej bez specjalistycznych pracowni nie będą potrzebne instrukcje konieczne w szkołach, w których uczniowie korzystają z laboratoriów, warsztatów czy pracowni technicznych.
Instrukcje BHP w szkole można podzielić na dwie grupy – te, które wprost wynikają z rozporządzenia MEN, oraz te, które są konsekwencją ogólnych przepisów BHP obowiązujących w każdym zakładzie pracy. Rozporządzenie oświatowe wymienia wprost dwa rodzaje instrukcji, co nie oznacza, że pozostałe pomieszczenia zwolnione są z tego obowiązku. Po prostu podlegają regulacjom ogólnym.
Instrukcje pierwszej pomocy w szkole
Zgodnie z § 20 rozporządzenia MEN pomieszczenia szkół i placówek oświatowych,, w szczególności takie jak pokoje nauczycielskie, laboratoria, pracownie, świetlice, warsztaty szkolne, pokoje nauczycieli wychowania fizycznego, pokoje kierowników internetów (burs) oraz kuchnie, powinny być zaopatrzone w środki niezbędne do udzielania pierwszej pomocy, a także instrukcje dotyczące zasad udzielania tej pomocy. Przepisy wskazują również, że pracownicy szkół i placówek podlegają obowiązkowemu przeszkoleniu w zakresie pierwszej pomocy.
Instrukcje BHP w laboratoriach, warsztatach, pracowniach i stanowiskach praktycznej nauki zawodu
Rozporządzenie w sprawie BHP w szkołach nakłada dodatkowe obowiązki na placówki, w których uczniowie mają kontakt z maszynami, urządzeniami technicznymi lub substancjami chemicznymi. Zgodnie z § 26 tego rozporządzenia w warsztatach, laboratoriach i pracowniach w widocznych miejscach powinien być wywieszony regulamin określający zasady bezpieczeństwa i higieny pracy. Przepisy wskazują również, że przed dopuszczeniem do pracy uczniowie muszą być zaznajomieni z zasadami i metodami bezpiecznego wykonywania czynności na stanowisku roboczym. Prowadzący takie zajęcia ma obowiązek upewnić się, że stan techniczny urządzeń, instalacji elektrycznej, narzędzi pracy, a także inne warunki środowiska pracy nie stwarzają zagrożenia dla bezpieczeństwa uczniów.
Określone zasady dotyczą też substancji niebezpiecznych. Należy je przechowywać w zamkniętych, specjalnie do tego przystosowanych pomieszczeniach i w odpowiednich pojemnikach, które zabezpieczają przed ich szkodliwym działaniem. Pojemniki te powinny być opatrzone etykietami zawierającymi nazwę substancji lub mieszaniny oraz informacje o ich niebezpiecznym lub szkodliwym działaniu. Dyrektor ma obowiązek zapewnić osobom prowadzącym zajęcia z użyciem niebezpiecznych substancji karty ich charakterystyki. Z kolei obowiązkiem prowadzącego zajęcia jest zapoznanie uczniów z kartami charakterystyki substancji i mieszanin niebezpiecznych wykorzystywanych podczas zajęć oraz umieszczenie tych kart w łatwo dostępnym miejscu.
Zasady bezpieczeństwa na zajęciach wychowania fizycznego
Rozporządzenie MEN reguluje również kwestię bezpieczeństwa podczas zajęć wychowania fizycznego. § 31 pkt 6 wskazuje, że w salach i na boiskach oraz w miejscach wyznaczonych do uprawiania ćwiczeń fizycznych, gier i zabaw umieszcza się tablice informacyjne określające zasady bezpiecznego użytkowania urządzeń i sprzętu sportowego. W pkt. 7 natomiast znajduje się zapis mówiący o tym, że prowadzący zajęcia zapoznaje osoby biorące w nich udział z zasadami bezpiecznego wykonywania ćwiczeń oraz uczestniczenia w grach i zabawach. Oznacza to, że sala gimnastyczna czy boisko szkolne powinny być traktowane podobnie jak warsztat, laboratorium lub pracownia – jako miejsce, w którym obowiązują konkretne, czytelnie zakomunikowane zasady bezpieczeństwa, dostosowane do rodzaju sprzętu i prowadzonych zajęć.
Instrukcje wynikające z ogólnych przepisów BHP
Poza obszarami, które rozporządzenie oświatowe reguluje wprost, szkoła – jak każdy zakład pracy – musi zapewnić odpowiednie instrukcje BHP, np. w miejscach, w których wykonywana praca wiąże się z obsługą urządzeń technicznych, z użyciem substancji niebezpiecznych lub innymi zagrożeniami. To, jakie instrukcje są niezbędne, zależy w dużej mierze od wyposażenia i procesów pracy w danej placówce. Obowiązek może obejmować:
- kuchnię szkolną – np. instrukcje obsługi pieców konwekcyjnych, piekarników, krajalnic, zmywarek, bemarów, instrukcje BHP zachowania higieny;
- sekretariat i pokoje administracyjne – np. instrukcje dotyczące niszczarek dokumentów, drukarek i innych urządzeń biurowych;
- stanowiska pracy związane ze sprzątaniem – np. instrukcje dotyczące bezpiecznego stosowania środków chemicznych do czyszczenia i dezynfekcji;
- Kotłownię lub pomieszczenia techniczne – np. instrukcje obsługi urządzeń grzewczych i instalacji.
Dokładny wykaz potrzebnych instrukcji nie jest odgórnie narzucony – to dyrektor, analizując wyposażenie placówki i realnie występujące zagrożenia, decyduje, które stanowiska i pomieszczenia wymagają instrukcji. Dobrą praktyką jest przeprowadzenie takiego przeglądu ze służbą BHP lub specjalistą w tym zakresie.
Instrukcje BHP w szkole – FAQ
Tak. Szkoła, jak każdy zakład pracy, podlega przepisom BHP. Zgodnie z nimi pracodawca musi zapewnić instrukcje dotyczące procesów technologicznych i prac związanych z zagrożeniami wypadkowymi, obsługi maszyn, postępowania z materiałami szkodliwymi i niebezpiecznymi, a także udzielania pierwszej pomocy. Dodatkowo w placówkach oświatowych obowiązuje rozporządzenie MEN, w którym znajdują się szczegółowe wymagania w kwestii bezpieczeństwa i instrukcji BHP dla szkół.
W rozporządzeniu w sprawie BHP w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach znajduje się zapis, że instrukcje zasad dotyczące udzielania pierwszej pomocy powinny znajdować się w pomieszczeniach szkół i placówek oświatowych, w szczególności: w pokojach nauczycielskich, laboratoriach, pracowniach, świetlicach, warsztatach szkolnych, pokojach nauczycieli wychowania fizycznego, pokojach kierowników internatów (burs) oraz kuchniach.
Przepisy wskazują, że instrukcje należy aktualizować za każdym razem, gdy zmienia się wyposażenie, sposób organizacji pracy lub pojawia się nowe zagrożenie. Dobrą praktyką jest okresowy przegląd całej dokumentacji BHP, np. raz w roku szkolnym.
