Nakaz stosowania ochrony słuchu – oznakowanie i przepisy BHP
Hałas jest jednym z najczęściej występujących czynników szkodliwych w środowisku pracy. W wielu branżach, np. w przemyśle ciężkim, ale nie tylko, pracownicy codziennie narażeni są na dźwięki przekraczające bezpieczne normy. Ponieważ długotrwała ekspozycja na podwyższony poziom hałasu negatywnie oddziałuje na samopoczucie i może prowadzić do uszczerbku na zdrowiu, w określonych warunkach konieczny jest nakaz stosowania ochrony słuchu. Jakie znaki komunikują, że w danym miejscu niezbędne są środki ochrony słuchu?
Ochrona pracowników przed hałasem – przepisy BHP
Zgodnie z kodeksem pracy za stan bezpieczeństwa i higieny w zakładzie pracy odpowiedzialność ponosi pracodawca. Ma on obowiązek chronić życie i zdrowie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków. Pracodawca zobowiązany jest także do przekazywania pracownikom informacji o występujących w miejscu pracy, na poszczególnych stanowiskach i przy wykonywanych pracach zagrożeniach, a także o działaniach ochronnych i zapobiegawczych w celu wyeliminowania lub ograniczenia tych zagrożeń. Szczegółowe zapisy dotyczące ochrony przed hałasem znajdują się w rozporządzeniu w sprawie ogólnych przepisów BHP. Zgodnie z nim pracodawca ma obowiązek zapewnić pracownikowi ochronę przed zagrożeniami związanymi z narażeniem na hałas, w szczególności zapewniając stosowanie: procesów technologicznych niepowodujących nadmiernego hałasu; maszyn i innych urządzeń powodujących możliwie najmniejszy hałas, nieprzekraczający dopuszczalnych wartości; rozwiązań obniżających poziom hałasu w procesach pracy. Jeżeli na stanowisku pracy, mimo zastosowanych rozwiązań technicznych i organizacyjnych, poziom hałasu przekracza dopuszczalne normy, konieczne jest:
- ustalenie przyczyn przekroczenia dopuszczalnego poziomu hałasu oraz opracowanie i zastosowanie programu działań technicznych i organizacyjnych, których celem jest najskuteczniejsze zmniejszenie narażenia pracowników na hałas;
- zaopatrzenie pracowników w środki ochrony słuchu (dobrane do wielkości charakteryzujących hałas i do cech indywidualnych pracowników) i zapewnienie ich stosowania;
- ograniczenie czasu ekspozycji na hałas;
- oznakowanie stref zagrożonych hałasem, a także – jeśli jest to uzasadnione – ograniczenie dostępu do tych stref poprze ich odgrodzenie.
Na takich stanowiskach należy również zapewnić pracownikom informacje dotyczące: wyników pomiarów hałasu i zagrożenia dla zdrowia wynikającego z narażenia na hałas; działań podjętych w związku z przekroczeniem dopuszczalnych wartości hałasu; właściwego doboru i sposobu używania środków ochrony słuchu.
Zagrożenia związane z hałasem
Praca w hałasie powoduje duże niedogodności, ale przede wszystkim stanowi poważne zagrożenie. Długotrwała ekspozycja na zbyt głośne dźwięki prowadzi do stopniowego i nieodwracalnego uszkodzenia narządu słuchu. Proces ten przebiega powoli i bezboleśnie, dlatego łatwo przegapić pierwsze objawy pogarszającego się słuchu. Skutki oddziaływania hałasu nie ograniczają się tylko do tego. Może on powodować również szumy uszne, zaburzenia koncentracji i obniżenie wydajności pracy, przewlekły stres i rozdrażnienie. Jest też czynnikiem, który może zwiększać ryzyko wypadków przy pracy – szczególnie niebezpieczne są sytuacje, w których pracownik nie słyszy np. sygnałów alarmowych, ostrzeżeń współpracowników czy zbliżających się maszyn.
Hałas – dopuszczalne normy
Aby chronić słuch, w miejscach, gdzie hałas przekracza normy, ważne jest stosowanie odpowiednich środków ochrony indywidualnej. Informacje dotyczące najwyższych dopuszczalnych wartości hałasu w miejscu pracy znaleźć można w rozporządzeniu w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (załącznik nr 2). Zgodnie z nim:
- poziom hałasu dla 8-godzinnego czasu pracy – nie może przekraczać 85 dB.
Dla hałasów krótkotrwałych, impulsowych o dużych poziomach wartości są następujące:
- maksymalny poziom dźwięku A – nie może przekraczać 115 dB;
- szczytowy poziom dźwięku C – nie może przekraczać 135 dB.
Znak „nakaz stosowania ochrony słuchu” – norma PN-EN ISO 7010
Nakaz stosowania ochrony słuchu to jeden z podstawowych znaków bezpieczeństwa – informuje o obowiązku używania ochronników słuchu na danym obszarze. Oznacza to, że każda osoba przebywająca w tak oznakowanej strefie musi mieć założone odpowiednie środki ochrony indywidualnej.
Do oznakowania miejsc pracy należy stosować znaki zgodne z Polskimi Normami. Dla znaków bezpieczeństwa, w tym również dla znaków nakazu BHP, obowiązującą jest norma PN-EN ISO 7010. Została ona opracowana w taki sposób, aby znaki były łatwe do odczytania. Piktogramy są proste, bez zbędnych detali, a jednocześnie zrozumiałe. Identyfikacji znaków pomaga standaryzacja kolorów i kształtów – każda kategoria znaków to określona kombinacja kolorów i kształtów.
Znak wskazujący konieczność stosowania ochrony słuchu odpowiadający normie PN-EN 7010 należy do znaków nakazu – ma okrągły kształt, na niebieskim tle znajduje się biały piktogram przedstawiający głowę w nausznikach ochronnych. Chociaż łatwo zrozumieć jego znaczenie, w niektórych sytuacjach stosuje się znak z opisem – pod piktogramem znajduje się krótka informacja tekstowa (np. „stosuj ochronę słuchu”.
Rodzaje środków ochrony słuchu
Nakaz stosowania środków ochrony słuchu wprowadza się w miejscach, gdzie poziom hałasu przekracza dopuszczalne normy określone w przepisach. Oznakowanie stanowi czytelny komunikat wizualny, który ma za zapobiegać przypadkowemu wejściu w strefę zagrożenia bez odpowiedniego zabezpieczenia. Skuteczność ochrony przed hałasem zależy nie tylko od obowiązku stosowania ŚOI, ale także od właściwego ich doboru do zagrożenia i specyfiki pracy. Do ochrony przed hałasem najczęściej stosuje się:
- nauszniki przeciwhałasowe (w tym np. nauszniki przeciwhałasowe przymocowane do kasku, nauszniki redukujące hałas, nauszniki ze słuchawkami);
- wkładki przeciwhałasowe (w tym np. wkładki przeciwhałasowe reagujące na poziom hałasu, wkładki przeciwhałasowe dostosowane do danej osoby).
Nakaz stosowania ochrony słuchu – zagrożenia i przykłady prac
Na nadmierny hałas narażone są osoby pracujące w różnych sektorach i gałęziach gospodarki. Wśród nich można wymienić np. przemysł lotniczy, przemysł metalurgiczny, przemysł wytwórczy, budownictwo, prace górnicze.
| Rodzaje zagrożenia | Przykłady prac wymagających stosowania środków ochrony narządu słuchu |
| Fizyczne – hałas | prace przy prasach do metalu prace z wiertłami pneumatycznymi roboty z użyciem narzędzi ręcznych z napędem obsługa maszyn i urządzeń obróbka metalu obróbka drewna prace w przemyśle włókienniczym produkcja tworzyw sztucznych praca w suszarniach praca w ubojniach prace przy wbijaniu pali roboty w zakresie wysadzania prace obsługi naziemnej na lotniskach |
Nakaz stosowania ochrony słuchu – FAQ
Przy hałasie osiągającym lub przekraczającym 85 dB pracodawca ma nie tylko obowiązek wyposażyć pracowników w odpowiednie środki ochrony słuchu, ale także nakazać ich stosowanie. Przy hałasie osiągającym lub przekraczającym 80 dB (ale poniżej 85 dB) pracodawca ma obowiązek udostępnić pracownikom środki ochrony słuchu, ale ich stosowanie nie jest wówczas obowiązkowe.
Tak – zgodnie z kodeksem pracy pracodawca zobowiązany jest do dostarczenia pracownikowi odpowiednich ŚOI, np. środków ochrony słuchu, zabezpieczające przed działaniem niebezpiecznych i szkodliwych dla zdrowia czynników występujących w środowisku pracy. Ma także obowiązek informowania o sposobach posługiwania się tymi środkami. Środki ochrony indywidualnej są dostarczane pracownikowi nieodpłatnie.
Do oznakowania miejsc, w których hałas przekracza dopuszczalne normy, a w związku z tym istnieje konieczność ochrony słuchu, stosuje się znak nakazu BHP „nakaz stosowania ochrony słuchu”. To znak w kształcie koła, na niebieskim tle znajduje się biały piktogram. Znaki BHP stosowane do oznakowania miejsc pracy stosuje się znaki zgodne z normą PN-EN ISO 7010.
