Nakaz stosowania środków ochrony skóry – rodzaje i oznakowanie
Kontakt z chemikaliami, detergentami, innymi substancjami drażniącymi czy wilgocią, a także ekspozycja na promieniowanie UV mogą prowadzić do uszkodzeń skóry. Aby chronić skórę przed działaniem szkodliwych czynników, stosuje się odpowiednie ŚOI. Niekiedy charakter pracy wyklucza stosowanie standardowych środków, np. rękawic ochronnych. Wówczas niezbędne jest stosowanie środków ochrony skóry. Jakie są rodzaje tych środków, kiedy są one wymagane i jaki znak wskazuje nakaz stosowania środków ochrony skóry?
Środki ochrony indywidualnej w miejscu pracy
Środki ochrony indywidualnej zabezpieczają pracowników przed zagrożeniami występującymi w środowisku pracy. Ich zapewnienie nie wynika jedynie z dobrych praktyk BHP, a stosowanie nie jest kwestią dobrowolności – regulują to przepisy. Warto zaznaczyć, że nakładają one określone obowiązki zarówno na pracodawców, jak i na pracowników.
Kodeks pracy stanowi, że odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy spoczywa na pracodawcy. Przepis ten ma charakter zasady ogólnej. Jego uszczegółowienie w zakresie środków ochrony indywidualnej znajduje się w art. 2376 k.p. Zgodnie z nim pracodawca ma obowiązek dostarczyć pracownikowi nieodpłatnie ŚOI zabezpieczające przed działaniem niebezpiecznych i szkodliwych czynników występujących w środowisku pracy, a także informować go o sposobach posługiwania się tymi środkami. Co więcej, art. 2379 § 1 wskazuje, że pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez ŚOI przewidzianych do stosowania na danym stanowisku.
Do podstawowych obowiązków pracownika należy natomiast przestrzeganie przepisów BHP. Zgodnie z art. 211 pkt 4 k.p. pracownik jest w szczególności zobowiązany do stosowania środków ochrony zbiorowej, a także do używania przydzielonych środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego, zgodnie z ich przeznaczeniem.
Brak stosowania środków ochrony skóry może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, takich jak kontaktowe zapalenie skóry, egzema, reakcje alergiczne czy przewlekłe uszkodzenie naskórka. W wielu branżach są to jedne z najczęściej diagnozowanych chorób zawodowych. Trzeba też pamiętać, że nieprzestrzeganie obowiązków związanych z koniecznością stosowania ŚOI może mieć konsekwencje formalne – i dla pracodawcy, i dla pracownika.
Rodzaje środków ochrony skóry
Skóra jest naturalną barierą ochronną organizmu. W wielu środowiskach pracy narażona jest na działanie czynników, które mogą osłabiać jej funkcje i prowadzić do problemów zdrowotnych – podrażnień, alergii, a nawet trwałych uszkodzeń. W sytuacjach, gdy na stanowisku pracy występuje ryzyko kontaktu z substancjami drażniącymi, żrącymi, toksycznymi lub innymi czynnikami, które mają negatywny wpływ na skórę, pracodawca ma obowiązek wdrożyć odpowiednie rozwiązania mające na celu ochronę pracowników, np. nakaz stosowania środków ochrony skóry.
Środki ochrony indywidualnej najczęściej kojarzą się z elementami odzieży, które chronią poszczególne partie ciała, np. rękawice ochronne. Środki ochrony skóry to przede wszystkim kremy, żele itp. o odpowiednich właściwościach.
Podstawowe grupy środków ochrony
Kremy hydrofobowe. Chronią skórę przed działaniem wody i substancji w niej rozpuszczonych. Tworzą na powierzchni skóry warstwę ochronną odpychającą wodę i substancje rozpuszczone w wodzie (substancje nietoksyczne, detergenty, roztwory soli, roztwory kwasów czy zasad o niskim stężeniu). W ich składzie dominują takie substancje jak wazelina, lanolina, woski, silikony, parafiny. Produkt naniesiony na skórę nie wchłania się – pozostaje na jej powierzchni jako nieprzepuszczalny film, który musi być odnawiany po każdym kontakcie z wodą lub po dłuższej przerwie w pracy.
Kremy i żele hydrofilowe. Chronią skórę przed substancjami nierozpuszczalnymi w wodzie, przede wszystkim tłuszczami, olejami, smarami, żywicami, rozpuszczalnikami organicznymi i substancjami rozpuszczalnymi w tłuszczach. Tworzą warstwę ochronną, która ogranicza przywieranie substancji lipidowych do skóry i ułatwia ich późniejsze usunięcia. Film jest nieprzepuszczalny dla substancji lipofilowych, a jednocześnie nie zaburza fizjologicznej wymiany gazowej skóry.
Środki chroniące przed promieniowaniem UV. Odrębną kategorię stanowią środki ochrony skóry zabezpieczające przed promieniowaniem ultrafioletowym. Ich stosowanie jest szczególnie ważne w zawodach wykonywanych na otwartej przestrzeni, gdzie skóra narażona jest na długotrwałą ekspozycję na promieniowanie słoneczne. Preparaty zawierające filtry UV ograniczają negatywny wpływ promieniowania UVA i UVB na skórę. Ich stosowanie zmniejsza ryzyko oparzeń słonecznych, fotostarzenia oraz rozwoju nowotworów skóry.
Nakaz stosowania środków ochrony skóry – oznakowanie
Zgodnie z zapisami rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP, miejsca w zakładzie pracy, w których występują zagrożenia dla pracowników, powinny być oznakowane widocznymi barwami lub znakami bezpieczeństwa. W tym celu wykorzystuje się m.in. znaki nakazu BHP. Umieszczone na nich piktogramy (niekiedy uzupełnione krótką informacją tekstową) wskazują obowiązkowe działania, które pracownik musi podjąć, aby wykonywać pracę w sposób bezpieczny.
Znak „nakaz stosowania środków ochrony skóry” przypomina pracownikom o obowiązku zabezpieczenia skóry odpowiednimi kremami, żelami itp. przed szkodliwym działaniem czynników występujących na stanowisku pracy. Właściwe oznakowanie wpływa na ograniczenie ryzyka i sprzyja poprawie bezpieczeństwa w pracy.
Znaki bezpieczeństwa stosowane w pracy muszą spełniać wymagania Polskich Norm. Normą obowiązującą jest PN-EN ISO 7010. To norma o charakterze międzynarodowym. Piktogramy są proste i pozbawione zbędnych detali. Znaki zaprojektowane są w taki sposób, by ich sens był zrozumiały bez względu na język, jakim posługują się użytkownicy.
Nakaz stosowania środków ochrony skóry – rodzaje zagrożeń i przykłady prac
Kontakt z substancjami chemicznymi, środkami czyszczącymi, olejami, pyłami czy wilgocią to codzienność w wielu branżach — od przemysłu i budownictwa po gastronomię i ochronę zdrowia. W takich warunkach stosowanie odpowiednich środków ochrony skóry stanowi istotny element profilaktyki zawodowej oraz systemu bezpieczeństwa i higieny pracy.
| Rodzaj zagrożenia | Środki ochrony skóry | Przykłady prac wymagających ochrony dróg oddechowych |
| Fizyczne – promieniowanie: promieniowanie niejonizujące, w tym słoneczne (inne niż widzialne) | całe ciało (skóra): ŚOI chroniące przed naturalnym i sztucznym promieniowaniem UV twarz/ręce: środki ochrony skóry (np. kremy) | praca na otwartym powietrzu spawanie elektryczne praca z lampami bakteriobójczymi praca z lampami ksenonowymi Przykładowe branże/sektory: budownictwo (lądowe, okrętowe), prace górnicze, rybołówstwo i rolnictwo, przemysł leśny, przemysł spożywczy, przemysł poligraficzny, przemysł tworzyw sztucznych |
| Chemiczne | kremy, żele, maści ochronne – środki hydrofobowe i hydrofilowe | prace narażające na kontakt z substancjami szkodliwymi lub wielogodzinny kontakt z wodą, w których nie można używać rękawic ochronnych lub gdy używanie rękawiczek jest uciążliwe, np. w przypadku alergii na kauczuk – środki hydrofobowe: tzw. mokre prace – prace, w których skóra ma kontakt z wodą lub substancjami wodnymi przez ponad dwie godziny dziennie Przykładowe branże: gastronomia, przemysł spożywczy, opieka zdrowotna i pomoc społeczna, fryzjerstwo i kosmetyka, budownictwo i przemysł ceramiczny, rolnictwo – środki hydrofilowe: prace, w których dominuje kontakt z substancjami tłustymi i organicznymi, np. olejami technicznymi, substancjami ropopochodnymi Przykładowe branże: przemysł metalowy i maszynowy, motoryzacja, drukarstwo, przemysł chemiczny, przemysł tworzyw sztucznych, rolnictwo |
Nakaz stosowania środków ochrony skóry – FAQ
Środki ochrony skóry są niezbędne, gdy skóra pracownia narażona jest na długotrwały kontakt z wodą lub działanie wilgoci albo bezpośredni kontakt z substancjami szkodliwymi lub drażniącymi różnego rodzaju (np. środki myjące, preparaty dezynfekujące, oleje, smary, płyny przemysłowe), a stosowanie rękawic ochronnych jest niemożliwe lub byłoby uciążliwe. Środki ochrony skóry stosuje się również w przypadku ekspozycji na promieniowanie UV, np. przy pracach na otwartej przestrzeni czy z lampami bakteriobójczymi.
Nie. Ochrona skóry i ochrona rąk nie są pojęciami tożsamymi. Ochrona rąk najczęściej odnosi się do stosowania rękawic ochronnych. Ochrona skóry ma szerszy charakter – obejmuje stosowanie preparatów ochronnych, ale także myjących i regeneracyjnych, które zabezpieczają naturalną barierę skórną. Ochrona skóry nie musi dotyczyć tylko rąk – np. kremy z filtrem UV mogą być stosowane na różne części ciała.
