Nakaz stosowania szelek bezpieczeństwa – ŚOI przy pracach na wysokości
Prace na wysokości obarczone są wysokim ryzykiem wypadków – z tego względu wymagają stosowania odpowiednich zabezpieczeń, w tym dostosowanych do występujących zagrożeń środków ochrony indywidualnej. Jednym z podstawowych ŚOI są szelki bezpieczeństwa (uprzęże). Co mówią przepisy na temat prac na wysokościach, przy jakich pracach konieczny jest nakaz stosowania szelek bezpieczeństwa i jakie oznakowanie stosuje się w miejscach, gdzie pracownicy muszą stosować uprzęże?
Przepisy dotyczące prac na wysokości
Prace na wysokościach zaliczane są do prac szczególnie niebezpiecznych. Jednocześnie są codziennością w wielu branżach i sektorach, m.in. w budownictwie, energetyce, podczas czynności konserwacyjnych. Upadek nawet ze stosunkowo niewielkiej wysokości może prowadzić do poważnych obrażeń, trwałego uszczerbku na zdrowiu, a w niektórych przypadkach nawet do utraty życia. Przepisy nakładają na pracodawców obowiązek organizowania pracy w sposób minimalizujący ryzyko wypadków i stosowania odpowiednich zabezpieczeń.
Czym jest praca na wysokości? Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie ogólnych przepisów BHP praca na wysokości to praca wykonywana na powierzchni znajdującej się na wysokości co najmniej 1,0 m nad poziomem podłogi lub ziemi.
Do prac na wysokości nie zalicza się jednak pracy na powierzchni, niezależnie od wysokości, na jakiej się znajduje, jeśli jest ona: osłonięta ze wszystkich stron do wysokości co najmniej 1,5 m pełnymi ścianami lub ścianami z oknami oszklonymi; wyposażona w stałe konstrukcje lub urządzenia chroniące pracownika przed upadkiem z wysokości.
Zabezpieczenia i organizacja pracy. Na powierzchniach wyniesionych na wysokość powyżej 1,0 m nad poziomem podłogi lub ziemi, na których – w związku z wykonywaną pracą – mogą przebywać pracownicy, lub służących jako przejścia, powinny być zamontowane odpowiednie balustrady. Wymagania te nie dotyczą ramp przeładunkowych. Jeśli ze względu na rodzaj i warunki wykonywania prac niemożliwe jest zastosowanie balustrad, konieczne jest stosowanie innych skutecznych środków ochrony pracowników przed upadkiem z wysokości – odpowiednich do rodzaju i warunków wykonywania pracy. Przepisy wskazują, że prace na wysokości powinny być organizowane i wykonywane w sposób niezmuszający pracownika do wychylania się poza poręcz balustrady lub obrys urządzenia, na którym stoi.
Prace na drabinach, klamrach, rusztowaniach i innych podwyższeniach nieprzeznaczonych na pobyt ludzi, na wysokości do 2 m nad poziomem podłogi od ziemi. Przy pracach niewymagających od pracownika wychylania się poza obrys urządzenia, na którym stoi, lub przyjmowania innej niewymuszonej pozycji ciała grożącej upadkiem z wysokości, należy zapewnić:
- stabilność drabin, klamr itd. – powinny być one zabezpieczone przed nieprzewidywalną zmianą położenia i posiadać odpowiednią wytrzymałość na przewidywane obciążenie;
- pomosty robocze zgodne z wymaganiami (powierzchnia pomostu wystarczająca dla pracowników, narzędzi, materiałów; pozioma, równa, trwale umocowana do elementów konstrukcyjnych podłoga; czytelne i widoczne informacje o dopuszczalnym obciążeniu).
Prace na rusztowaniach. W przypadku rusztowań na wysokości powyżej 2 m oraz na podestach ruchomych należy w szczególności:
- zapewnić bezpieczeństwo przy komunikacji pionowej i dojścia do stanowisk pracy;
- zapewnić stabilność rusztowań i odpowiednią ich wytrzymałość na przewidywane obciążenia;
- dokonać odbioru technicznego (w trybie określonym w przepisach) przed rozpoczęciem użytkowania rusztowania.
Prace na słupach, masztach, konstrukcjach wieżowych, kominach, konstrukcjach budowlanych bez stropów. Przy takich pracach, a także przy pracach na drabinach i klamrach na wysokości powyżej 2 m oraz przy pracach na galeriach, pomostach, podestach i innych podwyższeniach, jeśli praca wymaga wychylenia się poza balustradę lub obrys urządzenia lub przyjmowania wymuszonej pozycji ciała grożącej upadkiem z wysokości, należy w szczególności:
- sprawdzić stan techniczny konstrukcji lub urządzeń oraz stan techniczny stałych elementów konstrukcji i urządzeń służących do mocowania linek bezpieczeństwa – przed rozpoczęciem prac;
- zapewnić stosowanie przez pracowników odpowiedniego sprzętu chroniącego przed upadkiem z wysokości, takich jak: szelki bezpieczeństwa z linką bezpieczeństwa przymocowaną do stałych elementów konstrukcji, szelki bezpieczeństwa z pasem biodrowym;
- zapewnić stosowanie przez pracowników hełmów ochronnych.
Szelki bezpieczeństwa
Jednym z podstawowych środków ochrony indywidualnej podczas prac na wysokości są szelki bezpieczeństwa (uprząż). Ich konstrukcja umożliwia swobodę ruchu i normalne wykonywanie czynności, jednocześnie zabezpieczają one pracownika przed upadkiem, a przy ewentualnym upadku – ograniczają skutki takiego zdarzenia.
Dostępne na rynku modele szelek mogą różnić się konstrukcją i przeznaczeniem, ale większość z nich składa się z kilku podstawowych elementów – pasów barkowych i udowych, pasa piersiowego, punktów zaczepowych służących do podłączenia pozostałych części systemu asekuracyjnego, klamer regulacyjnych umożliwiających dopasowanie szelek do sylwetki. Prawidłowe dopasowanie uprzęży jest fundamentalne dla skuteczności ochrony. Zbyt luźne lub niewłaściwie założone szelki mogą nie zapewnić odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa.
Warto pamiętać, że szelki bezpieczeństwa są jedynie jednym z elementów całego systemu ochrony. Aby działał on prawidłowo, niezbędne są także inne komponenty, takie jak np. linki bezpieczeństwa, pochłaniacze energii, urządzenia samozaciskowe, urządzenia kotwiczące, złącza, liny i pasy ustalające pozycję podczas pracy.
Nakaz stosowania szelek bezpieczeństwa – oznakowanie
Obowiązek stosowania szelek bezpieczeństwa na stanowisku pracy powinien być jasno i jednoznacznie komunikowany pracownikom. W tym celu stosuje się znaki BHP nakazu. Przepisy wskazują, że znaki bezpieczeństwa stosowane w pacy muszą odpowiadać Polskim Normom. Obecnie normą obowiązującą jest PN-EN ISO 7010.
Znaki nakazu zgodne z PN-EN ISO 7010 mają okrągły kształt, na niebieskim tle znajduje się biały piktogram wyrażający dany nakaz. Symbole umieszczone na znakach są proste i pozbawione zbędnych detali, co sprawia, że łatwo odczytać ich znaczenie. Niemniej, w niektórych sytuacjach stosuje się znaki z opisem. Znajdująca się pod piktogramem krótka informacja tekstowa precyzuje znaczenie znaku, co ma eliminować ewentualne pomyłki. Oznaczenia powinny być umieszczone w łatwo dostępnych, odpowiednio oświetlonych i dobrze widocznych miejscach, tak aby przypominały o wymaganiach bezpieczeństwa jeszcze przed rozpoczęciem pracy.
Kiedy stosuje się nakaz stosowania szelek bezpieczeństwa (uprzęży) – przykłady prac
Szelki bezpieczeństwa wymagane są szczególnie w przy takich pracach, gdzie nie ma możliwości zastosowania pełnych zabezpieczeń zbiorowych ani wyeliminowania zagrożenia w inny sposób.
| Rodzaj zagrożenia | ŚOI | Przykłady prac wymagających stosowania szelek bezpieczeństwa |
| Upadki z wysokości | całe ciało – środki ochrony indywidualnej, które mają zapobiegać upadkom z wysokości lub zapewniać ochronę w razie wypadku czaszka – hełm ochronny | prace na rusztowaniach prace na masztach prace na dachach praca w kabinach wysokich dźwignic praca w wysoko położonych kabinach urządzeń magazynowych praca na powierzchniach pionowych lub nachylonych praca w górnych częściach wież wiertniczych praca w szybach i kanałach ściekowych montaż elementów prefabrykowanych prace na drabinach, klamrach i innych konstrukcjach Przykładowe branże/sektory budownictwo lądowe, budownictwo okrętowe, praca przy konstrukcjach inżynierii lądowej, konserwacja maszyn, konserwacja infrastruktury |
Nakaz stosowania szelek bezpieczeństwa – FAQ
Nie. W pierwszej kolejności należy stosować środki ochrony zbiorowej, takie jak np. balustrady, pomosty, siatki bezpieczeństw. Szelki bezpieczeństwa i inne ŚOI są niezbędne, gdy zastosowanie środków zbiorowych jest niemożliwe. Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP wskazuje, że szelki stosuje się m.in. przy pracach na słupach, masztach, konstrukcjach wieżowych, kominach i konstrukcjach budowlanych bez stropów.
W miejscach, gdzie obowiązuje nakaz stosowania uprzęży, stosuje się odpowiednie znaki BHP nakazu spełniające wymagania normy PN-EN ISO 7010. Znaki BHP nakazu mają kształt koła, na niebieskim tle znajduje się biały piktogram – w przypadku znaku „nakaz stosowania szelek bezpieczeństwa” jest to rysunek przedstawiający postać w uprzęży.
