Nakaz stosowania środków ochrony dróg oddechowych – zagrożenia, BHP, oznakowanie
Kontakt z pyłami, gazami, oparami chemicznymi czy niedobór tlenu mogą stanowić poważne zagrożenie. Wdychanie niebezpiecznych substancji przed dłuższy czas niesie za sobą ryzyko podrażnień układu oddechowego, alergii, rozwijania się poważnych chorób zawodowych. W miejscach, gdzie występują czynniki szkodliwe dla układu oddechowego, konieczny jest nakaz stosowania środków ochrony dróg oddechowych. Jakie są ŚOI dróg oddechowych, kiedy są niezbędne i jak należy oznakować miejsce, w których występują zagrożenia dla układu oddechowego?
Zagrożenia dla układu oddechowego w miejscu pracy
Kontakt z niektórymi substancjami może negatywnie wpływać na układ oddechowy. Zagrożenia dla dróg oddechowych występują w różnych branżach i sektorach, m.in. w laboratoriach, warsztatach, zakładach produkcyjnych, przemyśle metalurgicznym, przemyśle spożywczym. Długotrwałe wdychanie szkodliwych substancji może prowadzić do problemów zdrowotnych. Warto również wspomnieć o zagrożeniach związanych z brakiem tlenu, np. przy pracach w szybach, kanałach ściekowych, pomieszczeniach zamkniętych. Stosowanie odpowiednich środków ochrony dróg oddechowych jest istotnym elementem poprawiającym bezpieczeństwo pracowników w miejscach, w których zagrożenia nie można wyeliminować.
Jakie mogą być zagrożenia dla układu oddechowego w miejscu pracy?
- Chemiczne – obecne w powietrzu w postaci aerozoli (zarówno cząstki stałe, jak i ciekłe unoszące się w powietrzu: pyły, opary, dym, włókna, nanomateriał, mgły), gazów i par. Powstają podczas rozpylania chemikaliów i różnych procesów technologicznych (np. spawanie, szlifowanie, wiercenie, lakierowanie, stosowanie środków chemicznych).
- Biologiczne – występują najczęściej w postaci aerozoli zawierających cząstki stałe lub ciekłe pochodzenia biologicznego. Mogą zawierać m.in. mikroorganizmy, fragmenty materiału biologicznego, inne czynniki chorobotwórcze.
- Niedobór tlenu – takie zagrożenie może występować np. podczas pracy w studzienkach, silosach, kanałach technologicznych i innych przestrzeniach zamkniętych. Zmniejszona zawartość tlenu w powietrzu może prowadzić do szybkiego pogorszenia samopoczucia, utraty przytomności, czy w końcu uduszenia.
Środki ochrony dróg oddechowych
Jeśli w miejscu pracy występują szkodliwe lub niebezpieczne czynniki, pracodawca ma obowiązek zapewnić pracownikom – nieodpłatnie – odpowiednie ŚOI. Wybór odpowiedniego sprzętu powinien wynikać z oceny ryzyka zawodowego i być dostosowany do zagrożeń obecnych w danym środowisku. ŚOI co do zasady przeznaczone są do użytku osobistego. Nie mogą same z siebie stanowić zagrożenia, powinny być dopasowane do pracownika lub mieć regulację umożliwiającą dopasowanie. W przypadku występowania więcej niż jednego zagrożenia i konieczności stosowania kilku ŚOI powinny być one dopasowane względem siebie w sposób niepowodujący zmniejszenia ich właściwości ochronnych.
Do ochrony układu oddechowego stosuje się m.in.:
- aparaty,
- kaptury,
- maski,
- półmaski i ćwierćmaski,
- urządzenia filtrujące,
- sprzęt izolujący (w tym z doprowadzeniem powietrza),
- wyposażenie do samoratowania (sprzęt ucieczkowy),
- wyposażenie do nurkowania.
Nakaz stosowania środków ochrony dróg oddechowych – oznakowanie BHP
Oznakowanie BHP odgrywa ważną rolę w informowaniu pracowników o występujących zagrożeniach, przekazywaniu, obowiązujących ze względów bezpieczeństwa zakazach i nakazach, m.in. o obowiązku stosowania właściwych środków ochrony indywidualnej. Do oznakowania miejsc pracy stosuje się znaki bezpieczeństwa, w tym znaki nakazu, zgodne z międzynarodową normą ISO 7010. Zgodność z normami zapewnia spójność i czytelność oznakowania.
Znaki nakazu BHP to okrągłe znaki z białym piktogramem na niebieskim tle. Prosty, niezawierający zbędnych detali piktogram reprezentuje określone działanie, jakie należy podjąć w celu wyeliminowania lub zminimalizowania zagrożenia. Symbole na znakach BHP wg normy ISO 7010 zostały zaprojektowane w taki sposób, by znaki były czytelne, a użytkownicy nie mieli problemu z odczytaniem ich znaczenia. Mimo tego w niektórych miejscach stosuje się znaki nakazu BHP z opisem. Zwięzły napis umieszczony pod piktogramem doprecyzowuje znaczenie znaku, eliminując ryzyko błędnej interpretacji.
Nakaz stosowania ochrony układu oddechowego – jakie znaki?
Znaki nakazu stosowania ochrony dróg oddechowych powinny być umieszczane wszędzie, gdzie występuje ryzyko narażenia na czynniki niebezpieczne dla układu oddechowego. Oznakowanie można spotkać m.in. w halach produkcyjnych, lakierniach, laboratoriach, warsztatach spawalniczych, zakładach chemicznych. Ważne, by były umieszczone w łatwo dostępnym, widocznym miejscu i były odpowiednio oświetlone.
Znaki nakazu BHP mogą ogólnie informować o konieczności stosowania ochrony układu oddechowego, np. „chroń drogi oddechowe”, lub wskazywać, jaki konkretnie sprzęt jest wymagany, np. „nakaz używania aparatu tlenowego”.
Nakaz stosowania środków ochrony dróg oddechowych – rodzaje zagrożeń i przykłady prac
| Rodzaj zagrożenia | Środki ochrony dróg oddechowych | Przykłady prac wymagających ochrony dróg oddechowych |
| Chemiczne – aerozole: cząstki stałe (pyły, opary, dym, włókna, nanomateriał) | wyposażenie chroniące układ oddechowy przed cząstkami stałymi | wyburzanie prace kominiarskie prace przy wykładaniu pieców i kadzi prace w sąsiedztwie wsadów wielkich pieców prace w sąsiedztwie otworów spustowych wielkich pieców (gdzie mogą występować opary metali ciężkich) spawanie używanie materiałów składających się lub zawierających nanocząsteczki piaskowanie i polerowanie powierzchni roboty w zakresie wysadzania Przykładowe branże / sektory: budownictwo, hutnictwo żelaza i stali, przemysł farmaceutyczny i opieka zdrowotna, prace górnicze |
| Chemiczne – aerozole: cząstki ciekłe (mgły, opary) | wyposażenie chroniące układ oddechowy przed cząstkami stałymi | obróbka powierzchniowa (np. malowanie, lakierowanie, obróbka strumieniowo-ścierna) czyszczenie powierzchni Przykładowe branże / sektory: przemysł wytwórczy, metalurgiczny, motoryzacyjny |
| Chemiczne – gazy i pary | wyposażenie chroniące układ oddechowy przed gazami | obróbka powierzchniowa (np. malowanie, lakierowanie, obróbka strumieniowo-ścierna) czyszczenie powierzchni prace w pomieszczeniach do destylacji i fermentacji prace wewnątrz zbiorników i komór fermentacyjnych prace w zbiornikach, wąskich pomieszczeniach i gazowych piecach przemysłowych prace kominiarskie prace z narażeniem na środki odkażające i żrące substancje czyszczące prace w sąsiedztwie konwerterów gazowych i przewodów gazowych wielkich pieców Przykładowe branże / sektory: przemysł motoryzacyjny, wytwórczy, metalurgiczny, oczyszczanie ścieków, przetwarzanie odpadów, profesjonalne czyszczenie, produkcja napojów alkoholowych, przemysł chemiczny i petrochemiczny |
| Biologiczne – aerozole: cząstki stałe i ciekłe | wyposażenie chroniące układ oddechowy przed cząstkami stałymi | prace wymagające kontaktu z ciałem ludzkim prace wymagające kontaktu z płynami i tkankami pochodzenia zwierzęcego prace w obecności czynnika biologicznego Przykładowe branże / sektory: opieka zdrowotna, opieka weterynaryjna, laboratoria, przetwarzanie odpadów, oczyszczanie ścieków, przemysł spożywczy, produkcja biochemiczne |
| Inne – uduszenie (niedobór tlenu) | izolujący sprzęt do ochrony dróg oddechowych | prace w pomieszczeniach zamkniętych prace w pomieszczeniach do fermentacji i destylacji prace wewnątrz zbiorników i komór fermentacyjnych prace w szybach, kanałach ściekowych i innych obiektach podziemnych połączonych z kanałami ściekowymi prace w zbiornikach, wąskich pomieszczeniach, w gazowych piecach przemysłowych Przykładowe branże / sektory: zakłady wodno-kanalizacyjny, oczyszczalnie, przemysł chemiczny i petrochemiczny, prace przy konstrukcjach inżynierii lądowej, produkcja napojów alkoholowych |
| Inne – uduszenie (niedobór tlenu) | wyposażenie do nurkowania | roboty podwodne Przykładowe branże / sektory: prace przy konstrukcjach inżynierii lądowej |
Nakaz stosowania środków ochrony dróg oddechowych – FAQ
Tak. Pracownik ma obowiązek używać przydzielonych środków ochrony indywidualnej. Pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez ŚOI, jeśli przewidziane są one do stosowania na danym stanowisku.
Służą do tego znaki nakazu BHP (znaki w kształcie koła z białym piktogramem na niebieskim tle). Znaki bezpieczeństwa, w tym znaki nakazu BHP, stosowane w miejscu pracy powinny być zgodne z normą PN-EN ISO 7010. Na konieczność stosowania ochrony dróg oddechowych wskazuje np. znak „nakaz używania aparatu oddechowego”, „nakaz stosowania maski przeciwpyłowej”, „chroń drogi oddechowe”.
Do ochrony układu oddechowego stosuje się m.in. maski, półmaski, ćwierćmaski, urządzenia filtrujące, aparaty, kaptury, sprzęt izolujący, sprzęt ucieczkowy, sprzęt do nurkowania.
