Nakaz stosowania ochrony głowy – oznakowanie i przepisy BHP
Stosowanie odpowiednich środków ochrony indywidualnej jest podstawową kwestią, jeśli chodzi o bezpieczeństwo w miejscu pracy. Równie istotne jest zapewnienie prawidłowego oznakowania, które ostrzega pracowników o występujących zagrożeniach i przypomina o konieczności używania właściwych dla danego stanowiska ŚOI. Przy jakich pracach konieczny jest nakaz stosowania ochrony głowy? Jakie czynniki stwarzają zagrożenie i jakie środki ochrony głowy stosuje się w zależności od rodzaju pracy?
Stosowanie środków ochrony głowy a przepisy
Środki ochrony indywidualnej, m.in. środki ochrony głowy, mają zadanie chronić pracownika przed zagrożeniami występującymi w miejscu pracy. Ich stosowanie nie jest kwestią dobrowolną – regulują to przepisy prawa pracy i przepisy BHP.
Zgodnie z kodeksem pracy pracodawca ustala rodzaje środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego, których stosowanie na określonych stanowiskach jest niezbędne. Co więcej, na pracodawcy ciąży też obowiązek nieodpłatnego dostarczenia tych środków pracownikom. Przepisy stanowią jasno – pracodawca nie może dopuścić nikogo do pracy bez pracy bez ŚOI, jeśli są one przewidziane do stosowania na danym stanowisku. Trzeba tutaj także podkreślić obowiązki pracowników. Są oni zobowiązani do przestrzegania zasad BHP, m.in. do używania przydzielonych im środków ochrony indywidualnej.
Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie ogólnych przepisów BHP ŚOI stosuje się w sytuacjach, kiedy nie można uniknąć zagrożeń lub wystarczająco ograniczyć związanego z nimi ryzyka przez organizację pracy lub stosowanie środków ochrony zbiorowej.
Rodzaje środków ochrony głowy
Środki ochrony głowy dobiera się w zależności od rodzaju zagrożeń występujących na stanowisku pracy. Chociaż najczęściej kojarzone są one z ochroną przed urazami mechanicznymi i stosowanymi w tym celu hełmami czy kaskami, w praktyce stanowią znacznie bardziej rozbudowaną grupę środków ochrony indywidualnej.
Środki ochrony głowy – przykłady
- Hełmy ochronne i kaski – zabezpieczają przede wszystkim przed urazami mechanicznymi, np. uderzeniami, spadającymi przedmiotami, kontaktem z elementami konstrukcyjnymi.
- Hełmy elektroizolacyjne – zapewniają ochronę przed zagrożeniami elektrycznymi.
- Przyłbice spawalnicze – wykorzystywane w środowiskach, w których występuje intensywne promieniowanie cieplne, np. podczas praw spawalniczych.
- Kominiarki, czapki, kapelusze, chusty, kaptury ochronne – zabezpieczają głowę przed wychłodzeniem lub przegrzaniem w warunkach oddziaływania skrajnych temperatur.
- Czepki, stożki, opaski, siatki na włosy chroniące przed zaplątaniem się – tego rodzaju środki ochrony głowy mogą być stosowane w środowiskach wymagających zachowania szczególnych standardów higienicznych lub tam, gdzie istnieje ryzyko kontaktu włosów z elementami ruchomymi maszyn. Pełnia funkcję ochronną zarówno dla pracowników, jak i dla procesów technologicznych.
- Zestawy ochrony głowy i inne środki ochrony głowy – chroniące przed działaniem substancji chemicznych lub czynników biologicznych.
Nakaz stosowania ochrony głowy – oznakowanie
Prawidłowe oznakowanie stref, w których występują zagrożenia, zwiększa bezpieczeństwo w pracy. Znaki wyrażające nakaz stosowania ochrony głowy w jednoznaczny sposób informują o konieczności używania takiego sprzętu. Dzięki nim pracownicy, a także osoby przebywające na terenie zakładu pracy czasowo, np. kontrahenci, mogą szybko zidentyfikować miejsca wymagające zastosowania dodatkowych środków bezpieczeństwa.
Do przekazywania określonych informacji związanych z bezpieczeństwem lub zagrożeniem w miejscu pracy służą znaki bezpieczeństwa BHP. Zgodnie z przepisami stosowane oznakowanie musi być zgodne z Polskimi Normami. Normą obowiązującą jest norma PN-EN ISO 7010.
Znaki BHP nakazu mają okrągły kształt. Na niebieskim tle umieszczony jest biały piktogram – prosty, bez zbędnych detali, reprezentujący dany nakaz. W przypadku nakazu ochrony głowy może być to np. sylwetka głowy w hełmie ochronnym lub w czepku. Znaki zgodne z PN-EN ISO 7010 zaprojektowane zostały, aby zapewnić jednoznaczność przekazu i możliwość szybkiej identyfikacji znaku poprzez kombinację barwy i kształtu. Znaki, mimo że bardzo czytelne, mogą występować w wersji z opisem – wówczas pod piktogramem znajduje się krótka informacja tekstowa, np. stosuj ochronę głowy.
Nakaz stosowania ochrony głowy – zagrożenia i przykłady prac
| Rodzaj zagrożenia | Środki ochrony głowy | Przykłady prac wymagających stosowania ochrony głowy |
| Fizyczne – mechaniczne: spadające lub wyrzucone przedmioty, zderzenia z przeszkodą i strumienie pod wysokim ciśnieniem | hełm ochronny | prace na i pod rusztowaniami / w strefie prac na wysokościach zakładanie i zdejmowanie szalunków montaż i demontaż rusztowań prace montażowe i instalacyjne wyburzanie prace w sąsiedztwie dźwigów, podnośników itp. prace przy piecach przemysłowych prace w wykopach itp. praca przy uboju roboty leśne obsługa załadunku transport i magazynowanie prace na konstrukcjach stalowych prace ziemne i skalne prace związane z przemieszczaniem się na rowerach i rowerach z napędem mechanicznym Przykładowe branże / sektory: budownictwo, górnictwo, hutnictwo żelaza i stali, praca w rzeźniach, transport i logistyka, przemysł leśny, wytwarzanie energii |
| Fizyczne – mechaniczne: upadki na skutek poślizgnięcia | hełm ochronny | roboty na śliskich powierzchniach roboty w wilgotnym środowisku Przykładowe branże / sektory: budownictwo, przemysł spożywczy, sprzątanie, rzeźnie, ogrodnictwo, rybołówstwo |
| Fizyczne – mechaniczne: upadki z wysokości | hełm ochronny | prace na rusztowaniach, masztach, dachach, powierzchniach pionowych lub nachylonych, w kabinach dźwignic, w wysoko położonych kabinach urządzeń magazynowych, w górnych częściach wież wiertniczych, w szybach i kanałach ściekowych, na drabinach i innych konstrukcjach montaż elementów prefabrykowanych Przykładowe branże / sektory: budownictwo, inżynieria lądowa, budownictwo okrętowe, konserwacja infrastruktury i maszyn |
| Fizyczne – mechaniczne: utknięcie, zaplątanie, pochwycenie | środki chroniące włosy przed zaplątaniem się, np. siatki na włosy | prace narażające na zaplątanie się lub utknięcie w częściach maszyn Przykładowe branże / sektory: produkcja maszyn, budownictwo, rolnictwo |
| Fizyczne – termiczne: wysoka temperatura lub ogień | hełmy, przyłbice spawalnicze, nakrycia głowy chroniące przed wysoką temperaturą lub ogniem, kaptury zabezpieczające przed wysoką temperaturą lub ogniem | praca przy wysokich temp., falach gorąca lub ogniu praca z roztopionymi substancjami lub w ich sąsiedztwie praca przy spawaniu tworzyw sztucznych i metali Przykładowe branże / sektory: hutnictwo żelaza i stali, przemysł metalurgiczny, przemysł wytwórczy |
| Fizyczne – termiczne: niska temperatura | odzież ochronna chroniąca przed wysoką temperaturą | praca na otwartej przestrzeni w bardzo niskich temp. prace w pomieszczeniach o bardzo niskiej temp. Przykładowe branże / sektory: budownictwo, przemysł spożywczy, rolnictwo, rybołówstwo, transport i magazynowanie |
| Fizyczne – elektryczność: porażenie prądem | hełmy elektroizolacyjne | prace pod napięciem elektrycznym lub w jego bliskości praca przy systemach elektrycznych Przykładowe branże / sektory: wytwarzanie, przesył i dystrybucja energii, konserwacja obiektów przemysłowych |
| Fizyczne – promieniowanie: promieniowanie niejonizujące, w tym słoneczne | czapki i hełmy | praca na otwartym powietrzu Przykładowe branże / sektory: budownictwo, rolnictwo, rybołówstwo |
| Fizyczne – promieniowanie jonizujące | nakrycia głowy i ŚOI chroniące przed chorobami mózgu (np. rozwojem nowotworu mózgu) | działalność medyczna w miejscach, gdzie pracuje się z wykorzystaniem promieni rentgenowskich Przykładowe branże / sektory: opieka zdrowotna, opieka dentystyczna, urologia, chirurgia, radiologia interwencyjna, opieka weterynaryjna |
| Chemiczne | środki ochrony głowy chroniące przed chemikaliami, np. czepki, i zanieczyszczeniami stałymi | czyszczenie powierzchni przygotowywanie środków ochrony roślin prace z rozpylaczami płynów prace z roztworami żrącymi i z kwasami, środkami odkażającymi i substancjami do usuwania korozji Przykładowe branże / sektory: przemysł metalurgiczny, przemysł wytwórczy, przemysł motoryzacyjny, rolnictwo, sprzątanie, przemysł chemiczny |
| Biologiczne | Środki ochrony głowy chroniące przed czynnikami biologicznymi | praca oznaczająca kontakt z ciałem ludzkim oraz płynami i tkankami pochodzenia zwierzęcego praca w obecności czynnika biologicznego Przykładowe branże / sektory: opieka zdrowotna, opieka weterynaryjna, laboratoria, domy pomocy społecznej, usługi pomocy domowej, przemysł spożywczy |
Nakaz stosowania ochrony głowy: BHP i oznakowanie – FAQ
Rozporządzenie w sprawie ogólny przepisów BHP wskazuje, że stosowanie ŚOI, a więc m.in. środków ochrony głowy, konieczne jest, gdy zagrożeń, na których występowanie wskazuje przeprowadzona ocena ryzyka zawodowego, lub związanego z nimi ryzyka nie można ograniczyć przez odpowiednią organizację pracy lub stosowanie środków ochrony zbiorowej.
Do oznakowania miejsc pracy stosuje się znaki bezpieczeństwa, w tym przypadku znaki nakazu, zgodne z normą PN-EN ISO 7010.
Tak, obecność nakazu stosowania ochrony głowy oznacza obowiązek korzystania z odpowiedniego środka ochrony głowy przez cały czas przebywania w oznaczonej w ten sposób strefie. Niestosowanie się do nakazu stanowi naruszenie przepisów BHP.
