Szatnie odzieży roboczej i ochronnej w miejscu pracy
Szatnie odzieży roboczej i ochronnej – najważniejsze przepisy BHP. Kiedy pracodawca ma obowiązek zapewniania tego typu szatni? Jak powinny być wyposażone i jakie wymagania muszą spełniać? Jakie tabliczki można wykorzystać do ich oznakowania?
Czym jest odzież robocza i ochronna i czy trzeba ją stosować?
Odpowiednie ubranie wpływa na komfort pracy, a niekiedy również na bezpieczeństwo pracowników. W niektórych zakładach pracy konieczne jest stosowanie określonego stroju lub jego elementów, w tym wyposażenia ochronnego – odzieży roboczej i/lub odzieży ochronnej.
Odzież roboczą i odzież ochronną stosuje się w różnych branżach i przy różnych pracach, np. w budownictwie, przemyśle spożywczym, przemyśle chemicznym, w służbie zdrowia. Chociaż oba pojęcia bywają używane zamiennie, warto zaznaczyć, że nie są synonimami. Każdy z nich odnosi się do innej kategorii wyposażenia pracownika i pełni odrębną funkcję.
- Odzież robocza chroni prywatną odzież pracownika przed zabrudzeniem, zniszczeniem lub uszkodzeniem. Pracodawca ma obowiązek zapewnienia jej również wtedy, gdy wymagają tego względy techniczne, sanitarne lub bezpieczeństwa i higieny pracy. Odzież robocza to np. kombinezon, fartuch, spodnie, bluza.
- Odzież ochronna chroni pracownika przed zagrożeniami występującymi w środowisku pracy, np. przed zagrożeniami mechanicznymi, chemicznymi, wysoką temperaturą, warunkami atmosferycznymi. To np.: kamizelki odblaskowe, odzież trudnopalna, ubrania antyelektrostatyczne, kombinezony chroniące przed substancjami chemicznymi, ochraniacze na poszczególne części ciała.
Czy stosowanie odzieży roboczej i ochronnej jest obowiązkowe? Art. 2379 § 1 kodeksu pracy wskazuje, że jeśli środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie ochronne są przewidziane do stosowania na danym stanowisku pracy, pracodawca nie może bez nich dopuścić pracownika do pracy. Z kolei pracownicy zobowiązani są do przestrzegania przepisów BHP, w tym m.in. do używania przydzielonych środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego, zgodnie z ich przeznaczeniem. Przepisy wymagają nie tylko zapewnienia takiej odzieży, ale również stworzenia odpowiednich warunków do jej przechowywania.
Szatnie w miejscu pracy
W każdym zakładzie pracy pracownicy powinni mieć zapewnione zaplecze higieniczno-sanitarne dostosowane do ich potrzeb i warunków pracy. Jednym z elementów tego zaplecza są pomieszczenia umożliwiające przebieranie się i przechowywanie odzieży – szatnie. Sposób, w jaki powinny być one zorganizowane, i jakie wymagania powinny spełniać, określa rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP. Przepisy BHP rozróżniają cztery typy szatni:
- szatnie odzieży własnej,
- szatnie odzieży roboczej i ochronnej,
- szatnie podstawowe,
- szatnie przepustowe.
Właściwie zaprojektowana i wyposażona szatnia zapewnia pracownikom komfort, ale jest ważna także dla higieny. Pełni szczególną rolę, gdy odzież robocza lub ochronna narażona jest na intensywne brudzenie, kontakt z agresywnymi środkami chemicznymi, promieniotwórczymi lub materiałami biologicznie zakaźnymi.
Szatnie odzieży roboczej i ochronnej – wymagania
Szatnie w miejscu pracy muszą spełniać pewne wymagania ogólne. Przepisy ogólne wskazują, że powinny znajdować się w oddzielnych lub wydzielonych pomieszczeniach – suchych i w miarę możliwości oświetlonych światłem dziennym. Należy zapewnić w nich odpowiednią wentylację, odpowiednią liczbę miejsc siedzących, a ich powierzchnia powinna umożliwiać swobodne przemieszczanie się i przebieranie. Szatnie odzieży roboczej i ochronnej muszą spełniać dodatkowe warunki.
Kiedy należy zapewnić szatnie odzieży roboczej i ochronnej? Szatnie odzieży roboczej i ochronnej powinny być urządzone – niezależnie od szatni odzieży własnej pracowników – dla pracowników zatrudnionych przy pracach powodujących znaczne zabrudzenie odzieży (stwarzające możliwość zanieczyszczenia wnętrza szafy do przechowywania odzieży) lub jej zamoczenie. Niezbędna jest również wówczas, jeśli – ze względu na rozdaj wykonywanej pracy – odzież robocza musi spełniać szczególne wymagania higieniczno-sanitarne.
Wyposażenie szatni odzieży roboczej i ochronnej. Szatnie odzieży roboczej i ochronnej powinny być wyposażone w szafy przeznaczone do indywidualnego użytku każdego pracownika. Oznacza to, że szafek musi być tyle, ile jest pracowników – nie mogą być one współdzielone, np. przez dwie osoby pracujące na dwóch różnych zmianach. Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie ogólnych przepisów BHP szafy na odzież powinny spełniać wymagania Polskich Norm. Co ciekawe dotychczasowa norma PN-M-78711:1975 została wycofana i dotychczas nie została zastąpiona inną. Warto jednak wybierać meble zgodne z jej wymaganiami – wymiary: głębokość 1800 mm, szerokość 400–500 mm, głębokość 440–480 mm, solidna konstrukcja z materiałów stalowych, wnętrze z przegrodą dzielącą je na dwie części i wyposażone w drążek poprzeczny, półkę oraz wieszaki.
Powierzchnia szatni. Pomieszczenia szatni odzieży roboczej i ochronnej powinny zapewniać co najmniej 0,3 m2 wolnej powierzchni podłogi na każdego pracownika, który z tego pomieszczenia korzysta.
Inne pomieszczenia zaplecza higieniczno-sanitarnego. Szatnia odzieży roboczej i ochronnej powinna mieć bezpośrednie połączenie z umywalnią i natryskami, a także z szatnią odzieży własnej pracowników. Przepisy wskazują również, że w zespole szatni przeznaczonych dla pracowników zatrudnionych przy pracach powodujących silne zabrudzenia odzieży lub jej zamoczenie, a także dla pracowników, których odzież musi spełniać szczególne wymagania higieniczno-sanitarne, powinny znajdować się pomieszczenia wyposażone w urządzenia do odkażania, odpylania i suszenia odzieży oraz czyszczenia obuwia – odpowiednio do potrzeb.
Jak oznakować szatnie odzieży roboczej i ochronnej?
Pracodawca ma obowiązek zapewnić pracownikom zaplecze higieniczno-sanitarne, w tym odpowiednie szatnie. Warto zadbać także o ich prawidłowe oznakowania – czytelne, jednoznaczne, umożliwiające szybką identyfikację poszczególnych pomieszczeń. Znaki pełnią funkcję porządkową i identyfikacyjną, ale nie tylko. Informują też o przeznaczeniu pomieszczeń, np. które przeznaczone są do przebierania się i przechowywania odzieży roboczej i ochronnej, a które do przechowywania odzieży prywatnej. W zakładach, gdzie obowiązuje rozdział odzieży czystej i roboczej, tabliczki pomagają pracownikom stosować się do właściwych procedur. Pełnią też rolę porządkową i identyfikacyjną.
Przepisy nie określają wzoru tabliczek do oznakowania szatni, dlatego pracodawca ma w tej kwestii dużą dowolność. Przy wyborze znaków zawsze jednak dobrze jest kierować się ich funkcjonalnością.
- Ogólne tabliczki informacyjne z napisami, z piktogramami lub z napisami i piktogramami („szatnia”, „szatnia odzieży roboczej i ochronnej”, „szatnia damska”, „szatnia męska”) – mogą być wykonane np. z PCV, w formie naklejki z folii samoprzylepnej lub z dibondu. Istnieje duży wybór znaków standardowych, istnieje też możliwość wykonania znaków na zamówienie, zgodnych z estetyką obiektu.
- Tabliczki do oznakowania poszczególnych stref – czysta/ brudna. Takie oznakowanie jest istotne w zakładach wymagających szczególnej higieny.
- Tabliczki z numerami szatni, nazwami działów itp. W dużych zakładach pracy szatnie mogą być dzielone na sekcje lub przypisane do konkretnych działów. Oznakowanie ułatwia orientację.
- Oznakowanie szafek, np. tabliczki z numerami – takie znaki ułatwiają pracownikom identyfikację swoich szafek i zapobiegają pomyłkom.
- Oznaczenia BHP. Przy wejściach do szatni i wyjściach z nich mogą być umieszczone znaki BHP wyrażające zakazy (np. zakaz wchodzenia w określonym stroju lub z określonymi elementami ubioru na halę produkcyjną itp.) i znaki BHP nakazu (np. konieczność stosowania odzieży ochronnej).
Szatnie odzieży roboczej i ochronnej – FAQ
Odzież robocza to ubiór przeznaczony do wykonywania obowiązków służbowych, który zabezpiecza prywatne ubrania pracownika przed zabrudzeniami lub zanieczyszczeniami oraz pomaga utrzymać odpowiedni standard higieny pracy. Odzież ochronna pełni funkcję zabezpieczającą zdrowie i życie – chroni przed występującymi w danej pracy zagrożeniami i wpływem czynników niebezpiecznych.
Szatnie odzieży roboczej i ochronnej są niezbędne w przypadku prac powodujących znaczne zabrudzenia odzieży, zamoczenie odzieży lub gdy odzież musi spełniać szczególne wymagania higieniczno-sanitarne. Tego typu szatnie powinny być zapewnione niezależnie od szatni odzieży własnej pracowników.
