Szatnie przepustowe w miejscu pracy
Szatnie przepustowe w miejscu pracy – co to za rodzaj szatni, jakie wymagania musi spełniać, kiedy należy ją zapewnić i jakie znaki sprawdzą się do ich oznakowania.
Szatnie w miejscu pracy – ich rola i wymagania, jakie muszą spełniać
Szatnie w miejscu pracy są ważną częścią infrastruktury socjalnej. Można w nich bezpiecznie i w odpowiednich warunkach pozostawić m.in. odzież wierzchnią. Ich znaczenie jest jeszcze większe w zakładach, w których pracownicy zobowiązani są do korzystania z odzieży roboczej lub ochronnej. Właściwie zorganizowana szatnia wpływa nie tylko na komfort pracowników, ale przede wszystkim ma znaczenie dla higieny i bezpieczeństwa sanitarnego.
Warto zaznaczyć, że zapewnienie szatni w miejscu pracy nie jest kwestią uznaniową – regulują to przepisy. Wymagania, jakie powinny spełniać szatnie określa rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP. Szatnie, co do zasady, urządza się w oddzielnych lub wydzielonych pomieszczeniach – suchych i – w miarę możliwości – oświetlonych światłem dziennym. Ważne jest zapewnienie odpowiedniej przestrzeni, wentylacji i wyposażenia, np. szaf na ubrania. Zgodnie z rozporządzeniem szatnie powinny być dostosowane do rodzaju prac, stopnia narażenia pracownika na zabrudzenia ciała i zanieczyszczenia jego odzieży substancjami szkodliwymi, trującymi lub materiałami zakaźnymi. Szatnie dzieli się na: szatnie odzieży własnej pracowników, szatnie odzieży roboczej i ochronnej, szatnie podstawowe oraz szatnie przepustowe. Czym się charakteryzują szatnie przepustowe i w jakich zakładach pracy powinny się znajdować?
Szatnie przepustowe
W wielu branżach, zwłaszcza tam, gdzie istotne jest utrzymanie reżimu sanitarnego lub pracownicy narażeni są na kontakt z substancjami szkodliwymi – wymagane są specjalne rodzaje szatni. Właściwa organizacja szatni pozwala ograniczyć ryzyko zanieczyszczeń, oddzielając strefy o różnym poziomie czystości, usprawnia przepływ pracowników i wspiera utrzymanie standardów jakości w procesach produkcyjnych.
Czym są szatnie przepustowe? Zgodnie z zapisami rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP szatnie przepustowe to szatnie składające się z części przeznaczonej na odzież własną pracowników, części przeznaczonej na odzież roboczą i środki ochrony indywidualnej oraz przepustowego zespołu sanitarnego z natryskami, który łączy obie te części.
Kiedy konieczne są szatnie przepustowe? Przepisy wskazują, że szatnie przepustowe powinny być urządzone dla pracowników zatrudnionych przy pracach związanych ze stosowaniem lub wydzielaniem się substancji trujących, zakaźnych, promieniotwórczych, drażniących lub uczulających oraz innych substancji o nieprzyjemnym zapachu, a także przy pracach pylących, w wilgotnym i gorącym mikroklimacie lub powodujących intensywne brudzenie.
W takim układzie szatnia przepustowa obejmuje trzy funkcjonalne obszary – strefę czystą (przeznaczoną do przechowywania i zakładania odzieży prywatnej), strefę brudną (przeznaczoną do zdejmowania odzieży roboczej oraz ŚOI po zakończeniu pracy) oraz strefę przejściową wykorzystywaną do czynności higienicznych. Tai podział pozwala zachować odpowiedni poziom higieny i minimalizuje ryzyko kontaktu odzieży prywatnej z odzieżą zanieczyszczoną podczas pracy.
Szatnie przepustowe w miejscu pracy – jakie wymagania muszą spełniać?
Część szatni przepustowej na odzież roboczą i środki ochrony indywidualnej
Część na odzież roboczą i ŚOI musi być odpowiednio duża. Co najmniej 0,3 m2 wolnej powierzchni podłogi powinno przypadać na każdego pracownika, który z niej korzysta. Ważne jest również wyposażenie – powinna być wyposażona w szafy przeznaczone do indywidualnego użytku każdego pracownika. Szafki nie mogą być współdzielone, np. przez pracowników pracujących na dwóch różnych zmianach. Pracodawca musi więc zapewnić tyle szafek, ilu rzeczywiście jest pracowników. Przepisy wskazują, że szafki powinny spełniać wymagania Polskich Norm. Chociaż jedyna norma określająca wymagania dla szaf na odzież (PN-M-78711:1975) została wycofana i nie została zastąpiona inną, warto kierować się jej wytycznymi, organizując wyposażenie szatni.
Część szatni przepustowej przeznaczona na odzież własną pracowników
Szatnie na odzież własną pracowników powinny spełniać wymagania, jakie określone zostały dla szatni odzieży własnej pracowników (§ 11 lub § 12 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP).
§ 11 wskazuje, że szatnie powinny być przeznaczone do indywidualnego użytku pracownika i być na tyle duże, by na każdego korzystającego z niej pracownika przypadało 0,3 m2 wolnej powierzchni podłogi.
Część na odzież własną pracowników może być jednak urządzona w formie szatni wieszakowej – jeśli nie ma co do tego przeciwwskazań. Mówi o tym § 12 wspominanego rozporządzenia. Konieczne jest wówczas zapewnienie szybkiej obsługi szatni. Szatnia wieszakowa musi odpowiadać konkretnym wymaganiom:
- osobna szatnia dla mężczyzn i kobiet (przy zatrudnieniu mniej niż pięciu pracowników na jednej zmianie szatnie mogą być wspólne dla kobiet i mężczyzn, jednak wówczas powinny być zapewnione kabiny do przebierania się);
- obsługa szatni (przyjmowanie i wydawanie odzieży) przez wyznaczony do tego personel;
- wyposażenie w indywidualne stojaki wieszakowe na odzież własną pracowników;
- stojaki: jednopoziomowe, z siatkowymi półkami na obuwie w dolnej części i z półkami na nakrycia głowy w górnej części;
- odpowiednia szerokość przejść dla obsługi szatni (co najmniej 1,1 m między rzędami wieszaków na dwóch sąsiednich stojakach, co najmniej 0,95 m między ścianą a zewnętrznym rzędem wieszaków);
- przebieralnia wyposażona w miejsca do siedzenia i wieszaki na odzież (liczba miejsc do siedzenia – co najmniej 30% liczby zatrudnionych na najliczniejszej zmianie).
Ruch między częściami szatni przepustowej
Ruch użytkowników szatni przepustowej pomiędzy obu jej częściami powinien odbywać się wyłącznie przez zespół sanitarny z natryskami.
Dla pracowników, którzy mają kontakt z substancjami trującymi lub zakaźnymi, powinna być przeznaczona odrębna szatnia przepustowa.
Oznakowanie szatni przepustowych
Oznakowanie w miejscu pracy pełni funkcję organizacyjną, informacyjną i ma wpływ na bezpieczeństwo. Znaki przekazują komunikaty dotyczące m.in. występujących zagrożeń, obowiązujących procedur higienicznych, zakazów czy zasad poruszania się po zakładzie. Odpowiednio zaprojektowany system oznaczeń pomaga ograniczyć ryzyko błędów wynikających z pośpiechu czy rutyny.
Oznakowanie informacyjne, np. oznakowanie pomieszczeń, w tym pomieszczeń socjalnych, higieniczno-sanitarnych itp., ułatwia codzienną organizację pracy. Prawidłowe oznakowanie szatni przepustowych może też sprzyjać przestrzeganiu zasad BHP i wspierać w prawidłowym poruszaniu się po strefach o różnych poziomie czystości.
Jakie znaki mogą być przydatne do oznakowania szatni przepustowych?
- Tabliczki informacyjne – ułatwiające lokalizację pomieszczeń i informujące o ich przeznaczeniu, np. „szatnia”, „szatnia przepustowa”, „szatnia damska”, „szatnia męska”, „szatnia dla personelu”. Przepisy nie narzucają sztywnego wzorca dla tego typu tabliczek. Wybierając znaki, warto zadbać, by były one czytelne, zrozumiałe i spójne z całym systemem oznakowania.
- Znaki BHP – znaki przekazujące informacje o obowiązkowych czynnościach, takich jak np. mycie rąk, dezynfekcja odzieży, konieczność stosowania odzieży ochronnej/roboczej, lub zakazach, np. „zakaz wejścia w obuwiu zewnętrznych”.
- Instrukcje BHP – dotyczące np. niezbędnych czynności higienicznych, sprzyjają przestrzeganiu procedur sanitarnych.
- Tabliczki do oznakowania szafek – ułatwiają identyfikację poszczególnych szafek.
- Oznaczenia strefowe – wyraźnie rozdzielają strefy w obrębie szatni przepustowej. Warto stosować nie tylko tabliczki identyfikujące pomieszczenia, ale również rozwiązania wizualne, np. kolorystyczne oznaczenia ścian, podłóg i drzwi, linie i pasy wyznaczające granice stref, zróżnicowanie kolorów wyposażenia lub szafek, symbole graficzne i piktogramy ułatwiające szybką identyfikację obszaru.
Szatnie przepustowe w miejscu pracy – FAQ
Przepisy rozróżniają: szatnie odzieży własnej pracowników, szatnie odzieży roboczej i ochronnej, szatnie podstawowe i szatnie przepustowe. Warto pamiętać, że szatnie w miejscu pracy powinny być dostosowane nie tylko do rodzaju prac, ale i stopnia narażenia na zabrudzenia ciała i zanieczyszczenia odzieży substancjami szkodliwymi, trującymi lub materiałami zakaźnymi.
Organizacja szatni przepustowych wymagana jest w zakładach, w których prace związane są ze stosowaniem lub wydzielaniem się substancji trujących, zakaźnych, promieniotwórczych, drażniących lub uczulających oraz innych substancji o nieprzyjemnym zapachu. Powinny być także zapewnione przy pracach pylących, w wilgotnym i gorącym mikroklimacie, także powodujących intensywne zabrudzenia.
Szatnia przepustowa składa się z trzech stref: części przeznaczonej na odzież własną pracowników, części przeznaczonej na odzież roboczą i ŚOI, części przepustowej z natryskami, która łączy strefę na odzież własną oraz strefę na odzież roboczą i ŚOI.
