Oznakowanie miejsca pracy: znaki ostrzegawcze niebezpiecznych substancji
Przestrzeganie zasad BHP i właściwa identyfikacja zagrożeń zmniejsza ryzyko wypadków przy pracy – sprzyja temu właściwe oznakowanie miejsca pracy. Jakie znaki ostrzegawcze niebezpiecznych substancji stosuje się w zakładach, w których pracownicy mają kontakt z substancjami łatwopalnymi i wybuchowymi, żrącymi chemikaliami. materiałami zakaźnymi itp.?
Substancje niebezpieczne w miejscu pracy
Substancje niebezpieczne w miejscu pracy to materiały i preparaty, które ze względu na swoje właściwości fizyczne, chemiczne lub biologiczne mogą stanowić dla zdrowia lub życia pracowników albo dla środowiska. Zaliczyć można do nich m.in. chemikalia toksyczne, żrące, materiały łatwopalne i wybuchowe, substancje drażniące, materiały zakaźne, radioaktywne, mutagenne, rakotwórcze. Mogą one występować w różnych formach – jako ciecze, gazy, pyły lub ciała stałe. Na kontakt z substancjami niebezpiecznymi mogą być narażeni np. pracownicy laboratoriów, zakładów chemicznych, magazynów, warsztatów. Warto jednak pamiętać, że substancjami stwarzającymi zagrożenie są też farby, lakiery, a także ogólnodostępne detergenty.
Rola znaków ostrzegawczych BHP w miejscu pracy
Kontakt z substancjami niebezpiecznymi może powodować zwiększone ryzyko wypadków, ostrych zatruć oraz długofalowych problemów zdrowotnych i chorób zawodowych. Właśnie dlatego tak istotne jest stosowanie skutecznych środków bezpieczeństwa, wśród których ważną rolę odgrywa odpowiednie oznakowanie miejsca pracy.
Znaki ostrzegawcze BHP niebezpiecznych substancji nie tylko informują o występującym lub mogącym występować zagrożeniu, ale także wskazują, jakiego rodzaju jest to zagrożenie. Zrozumiały komunikat zwiększa świadomość pracowników na temat niebezpieczeństw, a to z kolei pozwala podjąć odpowiednie działania i zastosować niezbędne środki ostrożności. W przypadku substancji niebezpiecznych, np. wybuchowych gazów, materiałów łatwopalnych, żrących lub toksycznych chemikaliów czy materiałów zakaźnych, właściwe oznakowanie pozwala ograniczyć ryzyko błędów itp.
Stosowanie znaków bezpieczeństwa w miejscu pracy reguluje rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP. Zgodnie z nim miejsca w zakładzie pracy, w których występują zagrożenia dla pracowników, powinny być oznakowane widocznymi barwami lub znakami bezpieczeństwa – zgodnie z wymaganiami określonymi w załączniku nr 1 do tego rozporządzenia i spełniającymi wymagania Polskich Norm.
Znaki ostrzegawcze BHP – norma i charakterystyka
Normą obowiązującą dla znaków BHP (znaków bezpieczeństwa), w tym dla znaków ostrzegawczych, jest PN-EN ISO 7010. Mają one jednolitą formę graficzną, a znajdujące się na nich piktogramy zostały zaprojektowane w taki sposób, by ich znaczenie było łatwe do zrozumienia. Grafiki są proste i zawierają tylko niezbędne szczegóły. Dzięki ustandaryzowaniu znaków każdy pracownik, niezależnie od kraju pochodzenia, znajomości czy doświadczenia, może szybko i prawidłowo odczytać komunikat dotyczący zagrożenia.
Znaki zgodne z normą PN-EN ISO 7010 mają kształt trójkąta. Na żółtym tle z czarną obwódką znajduje się czarny piktogram reprezentujący zagrożenie. Zgodnie z wytycznymi część żółta powinna pokrywać co najmniej 50% powierzchni znaku.
Stosowanie znaków ostrzegawczych BHP zgodnych z normami zwiększa poziom bezpieczeństwa i minimalizuje ryzyko błędnej interpretacji. Mimo tego, że piktogramy są bardzo intuicyjne, w niektórych miejscach można spotkać się ze znakami ostrzegawczymi z opisem – pod piktogramem znajduje się krótka informacja tekstowa, np. „Uwaga! Niebezpieczeństwo”, „Substancje toksyczne”, „Substancja szkodliwa lub drażniąca”. Opis pod znakiem pełni funkcję uzupełniającą i precyzującą, co jest szczególnie istotne w miejscach, gdzie sama grafika mogłaby okazać się niewystarczająca. Stosowanie piktogramu i tekstu ma na celu eliminacje wątpliwości, np. gdy zagrożenie jest specyficzne lub rzadko spotykane, i wzmocnienie przekazu. W przypadku znaków z opisem bardzo ważne jest, aby tekst był czytelny, naniesiony odpowiednio dużą czcionką i zwięzły – komunikat, aby spełniał swoją funkcję, musi być zwięzły i konkretny.
Zasady stosowania znaków ostrzegających o niebezpiecznych substancjach
Zgodnie z przepisami stosowanie znaków bezpieczeństwa jest konieczne tam, gdzie zagrożenia nie można zlikwidować środkami ochrony zbiorowej lub innymi środkami stosowanymi w organizacji pracy. Znaki zakazu, ostrzegawcze, nakazu, ewakuacyjne i informacyjne powinny być stosowane jako znaki stałe.
Istotne jest, aby znaki były odpowiednio czytelne i widoczne. Przepisy wskazują, ze znaki bezpieczeństwa powinny być umieszczone odpowiednio do linii wzroku – w miejscu lub w najbliższym otoczeniu określonego zagrożenia. W przypadku ogólnego zagrożenia znaki umieszcza się przy wejściu na teren, gdzie zagrożenie to występuje. Miejsce, w którym znajdują się znaki bezpieczeństwa, powinny być dobrze oświetlone, łatwo dostępne i widoczne. Jeśli znaki znajdują się w miejscu, w którym poziom naturalnego oświetlenia jest niski, miejsce to powinno być oświetlone światłem elektrycznym. Można też stosować znaki fosforyzujące. Warto upewnić się, że tablicy z piktogramem nie przesłaniają żadne elementy lub inne oznakowanie.
Przy montowaniu znaków trzeba pamiętać o podstawowych zasadach:
- należy unikać rozmieszczania tablic blisko siebie,
- tablice należy umieścić w odpowiednich miejscach,
- piktogram na znaku powinien odpowiadać występującemu zagrożeniu,
- znaki powinny być utrzymane w odpowiednim stanie technicznym.
Przykładowe znaki ostrzegawcze niebezpiecznych substancji
Znaki ostrzegawcze substancji stwarzających zagrożenie fizyczne
Do tej grupy należą znaki informujące o zagrożeniach wynikających z właściwości fizycznych substancji. Obejmują one m.in. materiały łatwopalne, wybuchowe, utleniające oraz gazy pod ciśnieniem, ale także substancje radioaktywne. Ich obecność wskazuje na ryzyko pożaru, eksplozji lub gwałtownej reakcji w przypadku niewłaściwego użytkowania.
Znaki ostrzegawcze substancji – zagrożenie chemiczne
Znaki dotyczące zagrożeń chemicznych ostrzegają o szkodliwym lub toksycznym działaniu substancji na organizm człowieka. Zaliczają się do nich m.in. oznaczenia substancji żrących, toksycznych, drażniących.
Znaki ostrzegawcze – zagrożenie biologiczne
Znaki ostrzegające stosowane są w miejscach, gdzie występują mikroorganizmy mogące powodować choroby u ludzi lub zwierząt, np. bakterie, wirusy, grzyby, materiał biologiczny.
Znaki ostrzegawcze substancji stwarzających zagrożenie dla środowiska
Znaki ostrzegają przed substancjami, które mogą negatywnie oddziaływać na środowisko naturalne – wodę, glebę i organizmy żywe. Stosuje się je w przypadku chemikaliów, które w razie wycieku lub niewłaściwego składowania mogą powodować skażenie środowiska.
Znaki ostrzegawcze niebezpiecznych substancji – FAQ
Takie znaki powinny być stosowane wszędzie, gdzie występuje lub może występować ryzyko z substancjami niebezpiecznymi. Znaki umieszcza się w miejscu lub w najbliższym otoczeniu zagrożenia albo przy wejściu na teren, gdzie ono występuje.
Znaki ostrzegawcze BHP wskazują, jakie zagrożenia mogą występować lub występują w danym miejscu, np. na stanowisku pracy, w magazynie, w laboratorium itp. Stosowanie znaków BHP jest konieczne, jeśli istniejącego zagrożeni nie da się wyeliminować, np. poprzez odpowiednią organizację pracy. Piktogramy CLP służą do oznakowania substancji stwarzających zagrożenie – umieszczane są na ich etykietach i opakowaniach.
Normą obowiązującą dla znaków bezpieczeństwa, a więc również znaki ostrzegawcze BHP, jest norma PN-EN ISO 7010.
