Bezpieczna praca przy maszynach – znaki, instrukcje, najważniejsze zasady BHP
Bezpieczna praca przy maszynach – oznakowanie, instrukcje BHP i najważniejsze zasady BHP, o których warto pamiętać, aby minimalizować ryzyko wypadków.
Maszyny w miejscu pracy – zagrożenia
Różnego rodzaju maszyny, narzędzia i inne urządzenia techniczne wykorzystywane są powszechnie w różnych branżach. Jednocześnie pozostają jednym z najpoważniejszych źródeł zagrożeń w miejscu pracy. Niebezpieczeństwa mają zróżnicowany charakter i różny stopień ryzyka.
Zagrożenia mechaniczne. Najczęściej związane z ruchomymi elementami maszyn, ostrymi krawędziami, dużą siłą mechaniczną. Do najczęstszych należą: wciągnięcia i pochwycenia kończyn przez ruchome części (wałki, łańcuchy, koła zębate, taśmy transportowe), przytrzaśnięcia i zmiażdżenia (mogą wystąpić np. przy obsłudze prasy lub tokarki), przecięcia, skaleczenia, amputacje (grożą przy pracy z piłami, nożycami, ostrymi narzędziami, elementami tnącymi), uderzenia wyrzucanymi przedmiotami (np. wióry, odpryski metali).
Hałas. Wiele maszyn podczas pracy generuje hałas przekraczający dopuszczalne normy. Ekspozycja na hałas może prowadzić do nieodwracalnego uszkodzenia słuchu, szumów usznych, może też powodować zaburzenia koncentracji, stres i przewlekłe zmęczenie.
Wibracje (drgania mechaniczne). Występują przy obsłudze np. wiertarek udarowych czy młotów pneumatycznych. Drgania miejscowe powodują zespół wibracyjny – drętwienie, mrowienie, bóle, zaburzenia krążenia, natomiast drgania ogólne – m.in. problemy z kręgosłupem i równowagą.
Zagrożenia elektryczne. Maszyny pod napięciem stwarzają ryzyko porażenia prądem. Największe ryzyko występuje przy uszkodzonej izolacji przewodów, braku lub uszkodzeniu uziemienia, obluzowanych stykach, pracy na wilgotnej podłodze, dotykaniu odsłoniętych części pod napięciem. Porażenie może skutkować bolesnymi skurczami mięśni, oparzeniami wewnętrznymi i zewnętrznymi, a nawet śmiercią.
Zagrożenia termiczne. Kontakt z gorącymi powierzchniami może powodować poparzenia, natomiast z zimnymi – odmrożenia.
Inne zagrożenia. Przy obsłudze maszyn mogą także występować zagrożenia chemiczne i pyłowe (np. pyły szlifierskie, mgły olejowe powodujące podrażnienia dróg oddechowych, alergie, astmę zawodową, ostre i przewlekłe zatrucia). Warto wspomnieć o promieniowaniu przy obsłudze specjalistycznych maszyn (promieniowanie UV/IR, promieniowanie jonizujące). Dodatkowo mogą występować zagrożenia ergonomiczne obejmujące np. pracę w wymuszonej pozycji czy nadmierny wysiłek.
Bezpieczna praca przy maszynach – instrukcje bezpieczeństwa
Główną przyczyną urazów jest nieprzestrzeganie lub brak znajomości zasad BHP. Bezpieczna praca przy maszynach wymaga nie tylko świadomości na temat zagrożeń, ale także odpowiednich umiejętności i znajomości procedur. Ważnym elementem na stanowiskach pracy przy maszynach są instrukcje BHP. Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie ogólnych przepisów BHP pracodawca ma obowiązek udostępnić pracownikom, do stałego korzystania, aktualne instrukcje bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące obsługi maszyn i innych urządzeń technicznych. Przepisy wskazują, że instrukcje powinny w sposób zrozumiały dla pracowników wskazywać:
- czynności, które należy wykonać przed rozpoczęciem danej pracy;
- zasady i sposoby bezpiecznego wykonywania pracy;
- czynności do wykonania po jej zakończeniu;
- zasady postępowania w sytuacjach awaryjnych stwarzających zagrożenie dla życia lub zdrowia pracowników.
Zapoznanie się z instrukcją pozwala prawidłowo uruchamiać i wyłączać maszynę, wykonywać niezbędne czynności konserwacyjne i diagnostyczne, rozpoznawać zagrożenia związane z danym urządzeniem i unikać nieprawidłowych czynności, które mogą prowadzić do wypadku.
Oznakowanie przy maszynach
Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP wskazuje, że maszyny powinny być oznakowane znakami i barwami bezpieczeństwa, zgodnie z wymaganiami określonymi w załączniku nr 1 do tego rozporządzenia oraz w Polskich Normach.
Normą obowiązującą dla znaków bezpieczeństwa jest norma PN-EN ISO 7010. Zgodnie z przepisami znaki powinny być umieszczane odpowiednio do linii wzroku – w miejscu lub najbliższym otoczeniu określonego zagrożenia, czyli np. w pobliżu stanowiska pracy. Często można spotkać się ze znakami BHP naklejonymi bezpośrednio na maszyny. W przypadku, gdy zagrożenie jest ogólne, znaki umieszcza się na terenie, na którym zagrożenie występuje. Znaki muszą być dobrze widoczne – należy umieszczać je w miejscach dobrze oświetlonych i łatwo dostępnych. Jeżeli znajdują się w miejscu niedostatecznie oświetlonym światłem dziennym, należy do miejsce doświetlić światłem elektrycznym. Dopuszczalne jest także stosowanie znaków fotoluminescencyjnych.
Znaki BHP ostrzegawcze, zakazu, nakazu i informacyjne przy maszynach
Znaki BHP szybko i jednoznacznie przekazują istotne informacje związane z obsługą maszyn. Znaki zgodne z obowiązującymi normami mają uniwersalny charakter – bez względu na kompetencje językowo łatwo odczytać znaczenie znajdujących się na nich piktogramów.
Znaki ostrzegawcze. Wskazują konkretne zagrożenia, jakie stwarza maszyna lub jakie wiążą się z jej obsługą. Przykładowe znaki ostrzegawcze przy maszynach to np.: ostrzeżenie przed ruchomymi elementami, ryzyko zakleszczenia rąk, wirujące elementy, niebezpieczeństwo porażenia prądem, ostrzeżenie przed niebezpieczeństwem obcięcia palców.
Znaki zakazu. Wskazują, jakie czynności są zabronione ze względów bezpieczeństwa. Naruszenie takiego znaku może być przyczyną wypadku. Przykładowe znaki zakazu przy maszynach: zakaz smarowania urządzeń w ruchu, nie załączać urządzeń elektrycznych, nie dotykać, zakaz naprawiania urządzenia w ruchu, zakaz uruchamiania maszyny, zakaz wstępu nieupoważnionym.
Znaki nakazu. Informują o obowiązkowych czynnościach, które mają znaczenie dla bezpieczeństwa, często wskazują na konieczność stosowania określonych środków ochrony indywidualnej. Przykładowe znaki nakazu przy maszynach: przeczytaj instrukcję, nakaz stosowania ochrony słuchu, chroń głowę, nakaz stosowania ochrony dróg oddechowych, odłącz urządzenie od sieci elektrycznej, stosuj uziemienie.
Znaki informacyjne. Wskazują lokalizację sprzętu ratunkowego, miejsc przechowywania apteczek itp. Przykładowe znaki informacyjne: pierwsza pomoc, prysznic bezpieczeństwa, zatrzymanie awaryjne, prysznic do przemywania oczu.
Apteczka pierwszej pomocy
Apteczka jest obowiązkowym elementem każdego miejsca pracy. Wynika to z przepisów BHP. Ilość i usytuowania oraz wyposażenie punktów pierwszej pomocy i apteczek ustala się w porozumieniu z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami. Uwzględnia się przy tym rodzaj i nasilenie występujących zagrożeń. Jeżeli w miejscu pracy korzysta się z maszyn, narzędzi itp., dobrym rozwianiem wydaje się apteczka w pobliżu tych stanowisk pracy. Pracodawca ma również obowiązek udostępnić pracownikom instrukcję pierwszej pomocy.
W razie wypadku podczas obsługi maszyny prawidłowo wyposażona apteczka zakładowa pozwala sprawnie i bezpiecznie udzielić osobie poszkodowanej pierwszej pomocy i zabezpieczyć urazy do przyjazdu służb ratunkowych. Jak ją wyposażyć? Żadne przepisy tego nie precyzują, jednak warto kierować się normami DIN.
- Optymalne wyposażenie apteczki pierwszej pomocy w zakładzie pracy określa norma: DIN 13157.
- W przypadku miejsc pracy, w których zatrudniona jest większa liczba osób, sprawdzi się apteczka wyposażona zgodnie z normą DIN 13169.
Środki ochrony indywidualnej
Jeśli pracownik narażony jest na działanie niebezpiecznych i szkodliwych dla zdrowia czynników, pracodawca ma obowiązek dostarczyć nieodpłatnie odpowiednie środki ochrony indywidualnej, zabezpieczające przed ich działaniem, oraz informować o sposobach posługiwania się tymi środkami. Co do zasady ŚOI przeznaczone są do użytku osobistego. Nie mogą same z siebie powodować zagrożenia, powinny być odpowiednio dopasowane lub wyposażone w regulacje. Jakie ŚOI mogą być stosowane przy pracy przy maszynach?
- Środki ochrony głowy, np. kaski, hełmy ochronne, przyłbice spawalnicze, siatki na włosy chroniące przed zaplątaniem.
- Środki ochrony twarzy i oczu, np. okulary, gogle ochronne, tarcze.
- Środki ochrony słuchu, np. nauszniki i wkładki przeciwhałasowe.
- Środki ochrony układu oddechowego, np. maski, półmaski, urządzenia filtrujące.
- Środki ochrony części ciała, kończyn górnych i dolnych, np. fartuchy, kombinezony, rękawice,, obuwie, ochraniacze na konkretne partie (np. głowa i kark, tułów, dłonie, nadgarstki, stopy, golenie).
Bezpieczna praca przy maszynach – FAQ
Tak. Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie ogólnych przepisów BHP pracodawca ma obowiązek udostępnić pracownikom do stałego stosowania aktualne instrukcje dotyczące obsługi maszyn i innych urządzeń technicznych.
Tak, maszyny powinny być oznakowane znakami i barwami bezpieczeństwa, które odpowiadają wymaganiom określonym w załączniku do rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP, i Polskich Normach. Normą obowiązującą dla znaków BHP jest norma PN-EN ISO 7010. Do oznakowania maszyn stosuje się m.in. znaki zakazu, np. nie dotykać ruchomych części, znaki nakazu, np. używaj rękawic ochronnych, znaki ostrzegawcze, np. niebezpieczeństwo porażenia prądem.
Konieczne jest stosowanie się do instrukcji BHP i procedur bezpieczeństwa, przestrzeganie znaków BHP, używanie odpowiednich środków ochrony indywidualnej. Stan techniczny maszyn powinien być regularnie kontrolowany. Pracodawca powinien zapewnić pracownikom odpowiednie szkolenia BHP.
